کشف سیگنال پنهان مغزی که رفتارهای اجتماعی را پیش‌بینی می‌کند

پژوهشگران دانشگاه عبری اورشلیم دریافتند که مغز انسان چندین ثانیه قبل از اینکه اولین قدم را برای یک ارتباط اجتماعی بردارد، شروع به آماده‌سازی می‌کند.

چرا ما تصمیم می‌گیریم به دیگران نزدیک شویم؟ بر اساس تحقیقات جدیدی که در ژوئن ۲۰۲۶ منتشر شده است، پاسخ این سؤال ممکن است چندین ثانیه قبل از هرگونه حرکت فیزیکی، در الگوهای فعالیت مغزی ما نهفته باشد. تیمی از دانشمندان موفق به شناسایی الگوی خاصی از فعالیت مغزی شده‌اند که دقیقاً پیش از شروع تعاملات اجتماعی ظاهر می‌شود. این یافته‌ها نشان می‌دهند که قدرت این فعالیت عصبی می‌تواند منعکس‌کننده میزان «انگیزه اجتماعی» در افراد باشد.

ردیابی تصمیمات اجتماعی در لحظه

این مطالعه به سرپرستی دکتر لیلا آویتان (Dr. Lilah Avitan) و با همکاری دانشجوی دکتری، ایمری لیفشیتز، در مرکز علوم مغز ادموند و لیلی سفرا (ELSC) انجام شد. پژوهشگران برای درک نحوه شکل‌گیری تصمیمات اجتماعی، از «ماهی زبرا» (Zebrafish) استفاده کردند؛ موجودی که به دانشمندان اجازه می‌دهد فعالیت تک‌تک سلول‌های مغزی را با دقت بسیار بالا مشاهده کنند.

آن‌ها سیستمی طراحی کردند که در آن یک ماهی، رفتار ماهی دیگری را که در نزدیکی‌اش شنا می‌کرد، زیر نظر می‌گرفت. هم‌زمان، محققان فعالیت تمام بخش‌های مغز ماهی ناظر را به‌صورت لحظه‌ای ثبت کردند. این روش به آن‌ها اجازه داد تا فرآیندهای عصبی مربوط به رفتار اجتماعی را درست در لحظه شکل‌گیری دنبال کنند.

یک سیگنال سراسری پیش از شروع رابطه

محققان دریافتند که چندین ثانیه قبل از اینکه ماهی به سمت جفت خود حرکت کند، مغز وارد وضعیت متفاوتی می‌شود. این فرآیند به یک منطقه خاص محدود نمی‌شود، بلکه شامل تغییرات هماهنگ در چندین بخش مغز است:

۱. فعالیت در «پالیوم» (Pallium) که منطقه‌ای مرتبط با رفتارهای پیچیده است، افزایش می‌یابد.

۲. هم‌زمان، فعالیت در چندین منطقه دیگر مغز کاهش پیدا می‌کند.

این تغییرات در کنار هم، وضعیتی را ایجاد می‌کنند که پژوهشگران آن را «وضعیت پیش‌تصمیم‌گیری» (pre-decision state) می‌نامند. این الگوی سراسری در مغز به‌طور قابل اعتمادی نشان می‌داد که یک رویکرد اجتماعی در حال شکل‌گیری است و می‌توان از آن برای پیش‌بینی رفتار، حتی قبل از شروع حرکت، استفاده کرد.

ارتباط میل اجتماعی و مغز

این مطالعه همچنین پیوند میان این الگوی عصبی و تفاوت‌های فردی در اجتماعی بودن را فاش کرد. ماهی‌هایی که سیگنال «پیش‌تصمیم‌گیری» قوی‌تری داشتند، در کل موجودات اجتماعی‌تری بودند. این نشان می‌دهد که شدت این فعالیت مغزی، بازتاب‌دهنده «میل اجتماعی» (Social Drive) در هر فرد است.

دکتر آویتان در این باره می‌گوید: «این امضای عصبی نه تنها پیش‌بینی می‌کند که آیا اقدام بعدی اجتماعی خواهد بود یا خیر، بلکه نشان می‌دهد که آن فرد چقدر انگیزه بالایی برای برقراری ارتباط دارد.»

چشم‌اندازی برای درک رفتارهای انسانی

از آنجایی که ساختارهای مغزی مشابهی در بسیاری از گونه‌ها مسئول رفتارهای اجتماعی هستند، محققان معتقدند این یافته‌ها می‌تواند در آینده به درک بهتر عملکرد اجتماعی انسان‌ها و همچنین شرایطی که در آن رفتارهای اجتماعی دچار اختلال می‌شوند (مانند برخی اختلالات عصبی و روانی)، کمک کند.

نتایج این پژوهش در تاریخ ۹ آوریل ۲۰۲۶ در نشریه معتبر Nature Communications به چاپ رسیده است.