نسلهای جوانتر سریعتر پیر میشوند؛ آیا همین موضوع پشت افزایش سرطان در سنین پایین است؟
به گزارش آذرنگارنده: یک پژوهش تازه نشان میدهد نسلهای جدید ممکن است از نظر سن زیستی سریعتر از نسلهای قبل پیر شوند؛ تغییری که شاید بتواند بخشی از افزایش نگرانکننده سرطان در سنین پایینتر را توضیح دهد. برای سالها سرطان بیشتر بهعنوان بیماری دوران سالمندی شناخته میشد، اما در سالهای اخیر پزشکان در […]
به گزارش آذرنگارنده:
یک پژوهش تازه نشان میدهد نسلهای جدید ممکن است از نظر سن زیستی سریعتر از نسلهای قبل پیر شوند؛ تغییری که شاید بتواند بخشی از افزایش نگرانکننده سرطان در سنین پایینتر را توضیح دهد.
برای سالها سرطان بیشتر بهعنوان بیماری دوران سالمندی شناخته میشد، اما در سالهای اخیر پزشکان در کشورهای مختلف با روندی نگرانکننده روبهرو شدهاند: تشخیص سرطان در افراد ۲۰، ۳۰، ۴۰ و اوایل ۵۰ سالگی رو به افزایش است. تاکنون عواملی مانند چاقی، رژیم غذایی نامناسب، مصرف الکل، کمتحرکی، اختلالات متابولیک و مواجهههای محیطی بهعنوان دلایل احتمالی مطرح شده بودند، اما هیچکدام بهتنهایی نتوانستهاند این روند را کاملاً توضیح دهند.
اکنون پژوهشگران دانشکده پزشکی دانشگاه واشنگتن در سنتلوئیس در مطالعهای تازه میگویند شاید مسئله اصلی، تنها یک عامل مشخص نباشد، بلکه تغییر گستردهتری در بدن انسان در حال رخ دادن است: شتاب گرفتن پیری زیستی در نسلهای جدید.
نتایج این پژوهش در تاریخ ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶ در نشریه Nature Medicine منتشر شده است.
سن تقویمی با سن زیستی یکی نیست
دانشمندان میان سن تقویمی و سن زیستی تفاوت قائل میشوند. سن تقویمی همان تعداد سالهایی است که فرد از تولد پشت سر گذاشته، اما سن زیستی نشان میدهد بافتها، اندامها و سامانههای بدن از نظر عملکردی و مولکولی چقدر «پیر» شدهاند.
به همین دلیل ممکن است دو فرد ۴۰ ساله، از نظر سن زیستی وضعیت بسیار متفاوتی داشته باشند؛ تفاوتی که میتواند تحت تأثیر ژنتیک، سبک زندگی، تغذیه، استرس، فعالیت بدنی، خواب و شرایط محیطی باشد.
پژوهش تازه نشان میدهد افرادی که در دهههای جدیدتر به دنیا آمدهاند، در همان سن تقویمی، نشانههای بیشتری از پیری زیستی دارند. به بیان ساده، یک فرد ۴۰ ساله امروز ممکن است از نظر زیستی «پیرتر» از یک فرد ۴۰ ساله در چند دهه قبل باشد.
بررسی دادههای بیش از ۱۶۰ هزار نفر
برای رسیدن به این نتیجه، پژوهشگران دادههای سلامت بیش از ۱۵۴ هزار نفر از پایگاه UK Biobank و بیش از ۱۰ هزار نفر از برنامه پژوهشی All of Us وابسته به مؤسسه ملی سلامت آمریکا را تحلیل کردند.
آنها پیری را به دو شکل بررسی کردند:
- پیری سیستمیک، یعنی وضعیت کلی بدن
- پیری اختصاصی اندامها، یعنی اینکه آیا برخی بافتها یا اندامها سریعتر از بقیه پیر میشوند یا نه
برای این کار از ابزارهای شناختهشدهای مانند PhenoAge، Klemera-Doubal Method و امتیازهای سن متابولومیک استفاده شد؛ روشهایی که با کمک نشانگرهای خونی و دادههای زیستی، سن تقریبی زیستی بدن را برآورد میکنند.
برای بررسی پیری اندامها نیز پژوهشگران پروتئینهای موجود در خون را که با سامانههای مختلف بدن مرتبطاند، تحلیل کردند تا بدون نیاز به روشهای تهاجمی، تصویری از سن زیستی اندامهای مختلف به دست آورند.
الگوی نسلی روشن بود
نتایج نشان داد یک الگوی واضح میان نسلها وجود دارد.
در بریتانیا، افرادی که بین ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۴ متولد شده بودند، در مقایسه با متولدین ۱۹۵۰ تا ۱۹۵۴ و در همان سن تقویمی، سطح بالاتری از پیری سیستمیک را نشان دادند.
در آمریکا این تفاوت حتی بیشتر بود. شرکتکنندگانی که بین ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۹ به دنیا آمده بودند، نسبت به متولدین ۱۹۶۵ تا ۱۹۶۹، نشانههای بسیار بیشتری از پیری زیستی داشتند.
این یافتهها با مطالعات دیگری هم همراستا است که نشان میدهند نسلهای جدیدتر با نرخ بالاتری از چاقی، اختلالات متابولیک، کبد چرب و مشکلاتی که معمولاً با افزایش سن مرتبطاند روبهرو هستند.
پیری سریعتر با افزایش خطر سرطان همراه بود
این مطالعه نشان داد افزایش پیری سیستمیک با ۸ درصد افزایش خطر سرطانهای جامد با شروع زودرس همراه است.
همچنین افرادی که بالاترین سطح پیری زیستی را داشتند، در مقایسه با کسانی که کمترین میزان پیری زیستی را نشان میدادند، با ۱۵ درصد خطر بیشتر برای ابتلا به سرطانهای جامد در سنین پایین روبهرو بودند.
نکته مهم این است که این ارتباط حتی پس از در نظر گرفتن ریسک ژنتیکی ارثی سرطان و عوامل ژنتیکی مرتبط با پیری سریعتر نیز همچنان باقی ماند. این موضوع نشان میدهد سن زیستی ممکن است اطلاعاتی درباره خطر سرطان ارائه دهد که تنها با ژنتیک قابل توضیح نیست.
بعضی اندامها ممکن است نقش پررنگتری داشته باشند
پژوهشگران همچنین به ارتباطهای جالبی میان برخی سامانههای بدن و انواع خاصی از سرطان رسیدند.
برای مثال:
- افرادی که سیستم ایمنی آنها از نظر زیستی پیرتر به نظر میرسید، بیشتر در معرض سرطان زودرس ریه بودند.
- پیری سریعتر در بافت چربی با خطر بالاتر سرطان زودرس روده بزرگ ارتباط داشت.
این یافتهها نشان میدهد شاید در آینده بتوان از الگوی پیر شدن اندامهای مختلف، برای شناسایی دقیقتر خطر انواع مشخصی از سرطان استفاده کرد.
آیا این یافتهها به معنی علت قطعی است؟
پژوهشگران تأکید میکنند این مطالعه ثابت نمیکند که پیری سریع زیستی مستقیماً باعث سرطان میشود و همچنین دقیقاً مشخص نمیکند چرا نسلهای جدید سریعتر پیر میشوند. با این حال، این نتایج یک چارچوب تازه برای فهم یکی از پیچیدهترین روندهای پزشکی امروز ارائه میدهد.
بهجای تمرکز صرف بر یک عامل خطر مشخص، شاید لازم باشد دانشمندان به این نگاه کنند که بدن در مجموع چگونه تحت اثر ترکیب چندین عامل در طول زندگی تغییر میکند.
آینده: آزمایش خون برای پیشبینی خطر سرطان؟
اگر این مسیر پژوهشی ادامه پیدا کند، در آینده ممکن است آزمایشهای خونی که سن زیستی را تخمین میزنند، به شناسایی افرادی کمک کنند که خطر سرطان در آنها پیش از بروز علائم در حال افزایش است.
در آن صورت، پزشکان شاید بتوانند برای این افراد:
- غربالگری زودتر انجام دهند
- مداخلات سبک زندگی توصیه کنند
- یا برنامههای پیشگیرانه شخصیسازیشدهتری ارائه دهند
به این ترتیب، پیشگیری از سرطان میتواند از توصیههای کلی فاصله بگیرد و به سمت مداخلات متناسب با زیستشناسی هر فرد حرکت کند.
این پژوهش با عنوان
Biological aging and generational shifts in early-onset cancer risk
در تاریخ ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶ در نشریه Nature Medicine منتشر شده است.