آیا زمین صاحب جزیره‌ای جدید می‌شود؟ شکار فوران نادر آتشفشان زیردریایی توسط ماهواره‌های ناسا

به گزارش آذرنگارنده:

ماهواره‌های ناسا به‌تازگی موفق شده‌اند یک فوران آتشفشانی زیردریایی نادر را در اعماق دریای «بیسمارک» (Bismarck Sea)، واقع در شمال پاپوآ گینه نو، شناسایی و رصد کنند. دانشمندان معتقدند این رویداد که از اوایل ماه مه ۲۰۲۶ آغاز شده، می‌تواند پتانسیل تشکیل یک جزیره جدید را داشته باشد؛ فرصتی نادر که به‌ندرت پیش می‌آید تا از فضا به صورت زنده شاهد تولد خشکی بر روی زمین باشیم.

کشف ناشناخته‌ها در اعماق دریا

دریای بیسمارک به دلیل ساختار پیچیده زمین‌شناسی و عمق زیاد، یکی از مناطقی است که اطلاعات دقیقی از کف آن در دسترس نیست. این منطقه پر از گسل‌ها، شکاف‌ها و مناطق آتشفشانی فعال است که نقشه‌برداری دقیق آن‌ها با سونار بسیار دشوار است.

وقتی در ۸ مه ۲۰۲۶، لرزه‌سنج‌ها خوشه‌ای از زمین‌لرزه‌های کوچک را در منطقه «تیتان ریج» (Titan Ridge) ثبت کردند، آتشفشان‌شناسان متوجه شدند که اتفاقی در حال رخ دادن است، اما به دلیل نبود نقشه‌های دقیق، وسعت و عمق واقعی این آتشفشان در هاله‌ای از ابهام قرار داشت.

ماهواره‌ها در خط مقدم رصد

به‌محض شروع فعالیت‌های لرزه‌ای، ناوگان ماهواره‌ای بین‌المللی وارد عمل شدند:

• ماهواره‌های Terra و Aqua ناسا: برای اولین بار ستون‌های سفید و غنی از بخار آب و خاکستر را در جو شناسایی کردند.
• ماهواره PACE: رنگ غیرطبیعی و تغییرات شیمیایی آب در اطراف محل فوران را تشخیص داد.
• ماهواره‌های Landsat 9 و Sentinel 2: تصاویر با وضوح بالا تهیه کردند که فعالیت‌ها را در نزدیکی سطح اقیانوس نشان می‌داد.
• ابزار VIIRS بر روی Suomi NPP: آنومالی‌های حرارتی بزرگی را شناسایی کرد که مساحتی حدود ۷ کیلومتر مربع را پوشانده بود.

سایمون کارن (Simon Carn)، آتشفشان‌شناس از دانشگاه میشیگان، درباره این مشاهدات می‌گوید: «وجود این حجم از آنومالی حرارتی نشان می‌دهد که مواد مذاب زیادی به سطح نزدیک شده‌اند؛ این یعنی دهانه آتشفشان بسیار کم‌عمق‌تر از آن چیزی است که نقشه‌های قبلی از عمق دریا نشان می‌دادند.»

احتمال تولد یک جزیره

تصاویر ماهواره‌ای اکنون فعالیت‌های شدیدی را در آب‌های کم‌عمق نشان می‌دهند که شامل ایجاد لایه‌های بزرگی از «پومیس» (سنگ‌های آتشفشانی شناور) است که در جریان‌های سطحی اقیانوس کشیده شده‌اند.

جیم گاروین (Jim Garvin)، دانشمند ارشد مرکز پروازهای فضایی گودارد ناسا، در این باره می‌گوید: «ما اکنون با هیجان منتظریم ببینیم آیا یک جزیره جدید متولد می‌شود یا خیر؛ پدیده‌ای که به‌ندرت فرصت رصد آن را از همان لحظه پیدایش داریم.»

اگر خشکی جدیدی شکل بگیرد، پژوهشگران به دقت آن را زیر نظر خواهند گرفت. این جزیره ممکن است به یک مخروط آتشفشانی تبدیل شود که مدتی باقی می‌ماند، یا اینکه به سرعت توسط امواج دریا تخریب شود.

خطری در کار نیست

برخلاف فوران‌های انفجاری سال‌های اخیر مانند «هونگا تونگا» (Hunga Tonga) در سال ۲۰۲۲، محققان معتقدند این فوران احتمالاً چندان انفجاری نخواهد بود. این منطقه در نزدیکی تقاطع یک گسل و یک مرکز گسترش‌یافته (spreading center) قرار دارد که معمولاً با فعالیت‌های آتشفشانیِ کمتر انفجاری همراه است.

هنوز مشخص نیست که این فوران تا چه زمانی ادامه خواهد داشت؛ فوران سال ۱۹۷۲ در همین منطقه تنها چهار روز طول کشید، در حالی که فوران دیگری در همان نزدیکی در سال ۱۹۵۷، حدود چهار سال ادامه داشت.

دانشمندان ناسا قصد دارند از داده‌های راداری ماهواره‌هایی مانند NISAR برای نقشه‌برداری دقیق از تغییرات شکل زمین در صورت ظهور جزیره جدید استفاده کنند. این یک آزمایشگاه طبیعی بی‌نظیر برای مطالعه چگونگی استعمار گیاهان و جانوران در یک خشکی تازه متولد شده خواهد بود.