تهدید پنهان زیر پای شهرهای ساحلی؛ فرونشست زمین بالا آمدن دریا را دو برابر می‌کند

به گزارش آذرنگارنده:

افزایش سطح دریا فقط به بالا آمدن آب اقیانوس‌ها مربوط نیست. پژوهشی تازه نشان می‌دهد در بسیاری از شهرهای ساحلی، خودِ زمین نیز در حال فرونشست است؛ پدیده‌ای که خطر سیل را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد و باعث می‌شود سطح نسبی دریا بسیار سریع‌تر از میانگین جهانی بالا بیاید.

این مطالعه توسط پژوهشگران مؤسسه تحقیقات ژئودزی آلمان در دانشگاه فنی مونیخ (DGFI-TUM) و دانشگاه تولین انجام شده و نتایج آن در مجله Nature Communications منتشر شده است.

بر اساس یافته‌های این پژوهش، مناطق ساحلی پرجمعیت به‌طور متوسط با افزایش سطح نسبی دریا حدود ۶ میلی‌متر در سال روبه‌رو هستند. این رقم تقریباً دو برابر افزایش سطح دریای ناشی از تغییرات اقلیمی به‌تنهایی و حدود سه برابر میانگین جهانیِ وزن‌دهی‌شده بر اساس خط ساحلی است.

چرا زمین شهرها فرو می‌رود؟

پژوهشگران می‌گویند تعیین علت دقیق فرونشست در هر منطقه همیشه ساده نیست، اما چند عامل اصلی نقش پررنگی دارند:

• برداشت سنگین از آب‌های زیرزمینی
• استخراج نفت و گاز
• فشرده شدن رسوبات جوان در دلتاها
• وزن ساختمان‌ها و زیرساخت‌های شهری
• حرکت‌های زمین‌ساختی
• تغییرات پسایخچالی پس از عصر یخبندان

به گفته دکتر جولیوس اولسمان (Julius Oelsmann)، نویسنده اصلی مطالعه از DGFI-TUM، برای فهم واقعی افزایش سطح دریا در سواحل، فقط نباید اقیانوس را اندازه‌گیری کرد؛ بلکه باید خودِ خشکی را هم زیر نظر گرفت. او توضیح می‌دهد که در مناطق ساحلی پرجمعیت، فعالیت‌های انسانی مانند برداشت بیش از حد آب و منابع زیرزمینی باعث می‌شود لایه‌های زیرسطحی که پیش‌تر زمین را پایدار نگه می‌داشتند، از دست بروند و شهرها سریع‌تر فرو بنشینند.

فرونشست تا ۴۲ میلی‌متر در سال

بر اساس این پژوهش، کشورهایی که بیشترین افزایش سطح نسبی دریا را تجربه می‌کنند شامل:

• تایلند
• بنگلادش
• نیجریه
• مصر
• چین
• اندونزی

در این کشورها، میانگین ساحلیِ وزن‌دهی‌شده بر اساس جمعیت حدود ۷ تا ۱۰ میلی‌متر در سال گزارش شده است.

کشورهایی مانند ایالات متحده، هلند و ایتالیا نیز نرخ‌های بالاتر از معمول را تجربه می‌کنند؛ حدود ۴ تا ۵ میلی‌متر در سال.

برخی کانون‌های مهم فرونشست عبارت‌اند از:

• جاکارتا: ۱۳.۷ میلی‌متر در سال
• تیانجین: ۱۳.۵ میلی‌متر در سال
• بانکوک: ۸.۵ میلی‌متر در سال
• لاگوس: ۶.۷ میلی‌متر در سال
• اسکندریه: ۴ میلی‌متر در سال

اما فرونشست حتی در داخل یک شهر هم می‌تواند بسیار متفاوت باشد. در جاکارتا، برخی مناطق با سرعتی تا ۴۲ میلی‌متر در سال فرو می‌روند، در حالی که بخش‌هایی دیگر حتی در حال بالا آمدن هستند.

همه جا در حال غرق شدن نیست

در برخی مناطق، روند برعکس است. در بخش‌هایی از سواحل سوئد و فنلاند، زمین هنوز پس از آخرین عصر یخبندان در حال بالا آمدن است. این پدیده که بازگشت پسایخچالی نام دارد، باعث می‌شود سطح نسبی دریا در برخی نقاط کاهش پیدا کند؛ چون سرعت بالا آمدن زمین از افزایش سطح دریا بیشتر است.

مدیریت آب زیرزمینی؛ راهکاری عملی

یکی از مهم‌ترین پیام‌های این مطالعه آن است که برخلاف افزایش جهانی سطح دریا، فرونشست زمین در بسیاری از شهرها قابل کنترل‌تر است.

فلوریان زایتس (Florian Seitz)، استاد ژئودینامیک ژئودتیک و مدیر DGFI-TUM، می‌گوید در بسیاری از شهرهای ساحلی بزرگ، برداشت آب زیرزمینی عامل اصلی فرونشست است. بنابراین تصمیم‌های محلی در حوزه مدیریت آب می‌توانند تأثیر بزرگی داشته باشند.

راهکارهای پیشنهادی شامل:

• مدیریت بهتر منابع آب زیرزمینی
• محدود کردن برداشت از سفره‌های آب
• استفاده از منابع جایگزین آب
• تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها
• کاهش فشار بر منابع زیرزمینی

نمونه‌های موفق نیز وجود دارد. در توکیو، نرخ فرونشست زمانی از ۱۰ سانتی‌متر در سال فراتر رفته بود و در بدترین مناطق به حدود ۲۴ سانتی‌متر در سال می‌رسید. اما با مداخله دولت و استفاده از منابع جایگزین آب، این نرخ به‌شدت کاهش یافت.

در منطقه هریس-گالوستون در تگزاس نیز برداشت سنگین از آب‌های زیرزمینی عامل اصلی فرونشست بود. برای مقابله با آن، در سال ۱۹۷۵ نهادی به نام Harris-Galveston Subsidence District ایجاد شد تا برداشت آب زیرزمینی را تنظیم و مصرف منابع جایگزین را تشویق کند.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که برای مقابله با خطر سیل در شهرهای ساحلی، باید افزایش سطح دریا و فرونشست زمین را هم‌زمان در نظر گرفت؛ زیرا در بسیاری از مناطق پرجمعیت، آنچه مردم تجربه می‌کنند نه فقط بالا آمدن دریا، بلکه پایین رفتن زمین زیر پایشان است.

مشخصات مقاله:

“Subsidence more than doubles sea-level rise today along densely populated coasts”

Nature Communications, 2026

DOI: 10.1038/s41467-026-72293-z