بین اختلال نقص توجه- بیش فعالی با آسیب سر ارتباط وجود داشت
آذرنگارنده: در ادامه سلسله نشستهای خبری «ترجمان دانش» دانشگاه علوم پزشکی تبریز در مردادماه، نتایج پژوهشی درباره مقایسه ابعاد مختلف اعتمادبهنفس در دانشآموزان مبتلا به اختلال نقص توجه ـ بیشفعالی و دانشآموزان بدون این اختلال معرفی میشود. این پژوهش با عنوان «بررسی مقایسهای اعتمادبهنفس عمومی، اجتماعی، تحصیلی و خانوادگی در دانشآموزان با و بدون اختلال […]
آذرنگارنده: در ادامه سلسله نشستهای خبری «ترجمان دانش» دانشگاه علوم پزشکی تبریز در مردادماه، نتایج پژوهشی درباره مقایسه ابعاد مختلف اعتمادبهنفس در دانشآموزان مبتلا به اختلال نقص توجه ـ بیشفعالی و دانشآموزان بدون این اختلال معرفی میشود.
این پژوهش با عنوان «بررسی مقایسهای اعتمادبهنفس عمومی، اجتماعی، تحصیلی و خانوادگی در دانشآموزان با و بدون اختلال نقص توجه ـ بیشفعالی» توسط شاهرخ امیری، پریچهر احمدی، مرضیه علیوندیوفا و ابراهیم ذاکری انجام شده و در مجله پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز به چاپ رسیده است.
اهمیت بررسی اعتمادبهنفس در کودکان مبتلا به بیشفعالی
اختلال نقص توجه ـ بیشفعالی یا ADHD یکی از شایعترین اختلالات دوران کودکی است که با نشانههایی مانند بیتوجهی، بیشفعالی و تکانشگری شناخته میشود. این اختلال میتواند بر عملکرد تحصیلی، روابط اجتماعی، تعاملات خانوادگی و سلامت روان کودک اثر بگذارد.
اگرچه در بسیاری از موارد، توجه اصلی در فرایند درمان به کنترل علائم رفتاری معطوف میشود، پژوهشگران تأکید دارند که متغیرهای روانشناختی مانند اعتمادبهنفس نیز باید در ارزیابی و مداخلات درمانی مورد توجه قرار گیرند.
روش اجرای پژوهش
این مطالعه از نوع علی ـ مقایسهای و در قالب یک طرح مقطعی ـ تحلیلی انجام شد. گروه بالینی از میان دانشآموزان مبتلا به اختلال نقص توجه ـ بیشفعالی مراجعهکننده به درمانگاه روانپزشکی کودک و نوجوان مرکز آموزشی ـ درمانی رازی تبریز انتخاب شد. گروه کنترل نیز از میان دانشآموزان سالم مدارس تبریز تشکیل شد.
دو گروه از نظر عواملی مانند دامنه سنی، مقطع تحصیلی و وضعیت اجتماعی ـ اقتصادی خانوادهها با یکدیگر همتاسازی شدند. تشخیص اختلال و بررسی وجود یا نبود اختلالات روانپزشکی همراه نیز با استفاده از مصاحبه تشخیصی و ارزیابی تخصصی روانپزشک کودک و نوجوان انجام گرفت.
برای سنجش اعتمادبهنفس، از پرسشنامه اعتمادبهنفس کوپر ـ اسمیت استفاده شد. این ابزار، اعتمادبهنفس دانشآموزان را در چهار حوزه عمومی، اجتماعی، تحصیلی و خانوادگی ارزیابی میکند.
تفاوت معنادار در اعتمادبهنفس عمومی و خانوادگی
یافتههای پژوهش نشان داد که در مجموع، بین نمرات ترکیبی ابعاد اعتمادبهنفس دانشآموزان مبتلا به ADHD و دانشآموزان سالم تفاوت آماری معناداری وجود دارد.
بررسی جداگانه زیرمقیاسها نشان داد:
- در اعتمادبهنفس اجتماعی تفاوت معناداری میان دو گروه مشاهده نشد.
- در اعتمادبهنفس تحصیلی نیز تفاوت آماری معناداری به دست نیامد.
- اعتمادبهنفس عمومی دانشآموزان مبتلا به ADHD بهطور معناداری بیشتر از دانشآموزان سالم بود.
- در مقابل، اعتمادبهنفس خانوادگی دانشآموزان سالم بهطور معناداری بالاتر از گروه مبتلا به ADHD گزارش شد.
به بیان دیگر، دانشآموزان مبتلا به اختلال نقص توجه ـ بیشفعالی ممکن است در ارزیابی خود از توانمندیهای کلیشان، اعتمادبهنفس قابلقبولی داشته باشند؛ اما در محیط خانواده، خود را کمتر پذیرفتهشده یا کمتوانتر احساس کنند.
نقش خانواده در شکلگیری اعتمادبهنفس
پژوهشگران معتقدند پایینتر بودن اعتمادبهنفس خانوادگی در دانشآموزان مبتلا به ADHD میتواند با کیفیت تعامل والدین و نزدیکان با این کودکان ارتباط داشته باشد.
رفتارهایی مانند سرزنش مداوم، مقایسه با خواهر و برادر یا همسالان، تأکید بیش از حد بر بینظمی و نادیده گرفتن توانمندیهای کودک میتواند بر برداشت او از جایگاهش در خانواده اثر منفی بگذارد. در مقابل، شناخت ویژگیهای اختلال، استفاده از روشهای تربیتی مناسب و تقویت نقاط قوت کودک میتواند به بهبود رابطه خانوادگی و افزایش احساس ارزشمندی او کمک کند.
از سوی دیگر، بیشتر بودن اعتمادبهنفس عمومی در گروه مبتلا به ADHD لزوماً به معنای نبود مشکل روانشناختی نیست. این یافته ممکن است با تفاوت میان برداشت کودک از تواناییهای خود و ارزیابی والدین، معلمان یا متخصصان مرتبط باشد. همچنین احتمال دارد برخی کودکان برای مقابله با تجربههای منفی و ناکامیهای روزمره، تصویری مثبتتر از توانمندیهای خود داشته باشند.
ضرورت توجه به اعتمادبهنفس در درمان ADHD
نتایج این مطالعه نشان میدهد که اعتمادبهنفس، سازهای چندبعدی است و نمیتوان آن را تنها با یک نمره کلی ارزیابی کرد. ممکن است یک کودک در زمینه عمومی احساس توانمندی داشته باشد، اما در روابط خانوادگی با احساس ضعف یا پذیرشنشدن روبهرو باشد.
بر همین اساس، پژوهشگران پیشنهاد میکنند متخصصان روانپزشکی و روانشناسی کودک، در کنار بررسی علائم اصلی ADHD، ابعاد مختلف اعتمادبهنفس و کیفیت روابط خانوادگی را نیز ارزیابی کنند. مداخلات آموزشی برای والدین، درمانهای روانشناختی، تقویت نقاط قوت کودک و ایجاد محیط خانوادگی حمایتگر میتواند در بهبود رفتار و سلامت روان این کودکان مؤثر باشد.
این پژوهش با وجود محدودیتهایی مانند حجم و دامنه محدود نمونه، نمونهگیری غیرتصادفی و نبود تفکیک کامل سنی و جنسی، اطلاعاتی کاربردی برای طراحی مداخلات جامعتر در زمینه اختلال نقص توجه ـ بیشفعالی ارائه میکند.
منبع: امیری و همکاران. «بررسی مقایسهای اعتمادبهنفس عمومی، اجتماعی، تحصیلی و خانوادگی در دانشآموزان با و بدون اختلال نقص توجه ـ بیشفعالی». مجله پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز.