آب پرتقال فقط یک نوشیدنی صبحانه نیست
به گزارش آذرنگارنده: پژوهشهای تازه نشان میدهند که مصرف منظم آب پرتقال خالص شاید بتواند فعالیت ژنهایی را تغییر دهد که با التهاب، فشار خون، عملکرد رگهای خونی و تنظیم قند خون در ارتباطاند؛ موضوعی که میتواند توضیحی برای برخی اثرات مثبت این نوشیدنی بر سلامت قلب و عروق باشد. بر اساس این گزارش، آب […]
به گزارش آذرنگارنده:
پژوهشهای تازه نشان میدهند که مصرف منظم آب پرتقال خالص شاید بتواند فعالیت ژنهایی را تغییر دهد که با التهاب، فشار خون، عملکرد رگهای خونی و تنظیم قند خون در ارتباطاند؛ موضوعی که میتواند توضیحی برای برخی اثرات مثبت این نوشیدنی بر سلامت قلب و عروق باشد.
بر اساس این گزارش، آب پرتقال دیگر فقط یک نوشیدنی معمول صبحانه به نظر نمیرسد، بلکه ممکن است در سطح سلولی نیز اثرگذار باشد؛ بهویژه در مسیرهای زیستیای که با خطرات بلندمدت قلبیعروقی مرتبط هستند.
تغییر فعالیت هزاران ژن در سلولهای ایمنی
در یکی از مطالعات اخیر، بزرگسالانی که به مدت دو ماه روزانه ۵۰۰ میلیلیتر آب پرتقال پاستوریزه خالص مصرف کردند، در پایان دوره تغییراتی در فعالیت هزاران ژن در سلولهای ایمنی خود نشان دادند.
در میان ژنهایی که فعالیتشان کاهش یافت، چند ژن مهم مرتبط با التهاب و فشار خون بالا دیده میشد:
- NAMPT
- IL6
- IL1B
- NLRP3
- SGK1
چهار ژن اول عمدتاً با پاسخهای التهابی و استرس سلولی در ارتباطاند و ژن SGK1 نیز در تنظیم احتباس سدیم در کلیهها نقش دارد؛ فرایندی که میتواند بر فشار خون اثر بگذارد.
کاهش فعالیت این ژنها با نتایج مطالعات قبلی همخوانی دارد؛ پژوهشهایی که نشان داده بودند مصرف روزانه آب پرتقال میتواند به کاهش فشار خون، بهویژه در بزرگسالان جوان، کمک کند.
نقش ترکیبات زیستفعال مرکبات
یکی از توضیحهای اصلی برای این اثرات، وجود ترکیبات طبیعی پرتقال، بهویژه هسپریدین (hesperidin) است. هسپریدین یک فلاونوئید مرکبات با خواص آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی است که میتواند بر مسیرهای مربوط به:
- فشار خون
- تعادل کلسترول
- تنظیم قند خون
- پاسخهای التهابی
اثر بگذارد.
جالب آنکه پاسخ بدن به آب پرتقال در همه افراد یکسان نبود. افراد دارای وزن بالاتر، بیشتر تغییرات ژنی مرتبط با متابولیسم چربی را نشان دادند، در حالی که در افراد لاغرتر، اثرات پررنگتری بر مسیرهای التهابی مشاهده شد.
اثرات متوسط اما معنادار بر شاخصهای قلبی
یک مرور نظاممند بر ۱۵ مطالعه کنترلشده با مجموع ۶۳۹ شرکتکننده نشان داده است که مصرف منظم آب پرتقال میتواند:
- مقاومت به انسولین را کاهش دهد
- کلسترول خون را بهبود دهد
مقاومت به انسولین یکی از ویژگیهای مهم پیشدیابت است و کلسترول بالا نیز از عوامل شناختهشده خطر بیماری قلبی محسوب میشود.
در یک تحلیل دیگر که بر افراد دارای اضافهوزن یا چاقی متمرکز بود، پس از چند هفته مصرف روزانه آب پرتقال، کاهش خفیفی در فشار خون سیستولیک و افزایش در کلسترول HDL یا همان «کلسترول خوب» گزارش شد.
هرچند این تغییرات کوچکاند، اما پژوهشگران تأکید میکنند که حتی بهبودهای اندک اما پایدار در فشار خون و چربی خون، اگر در طول سالها حفظ شوند، میتوانند اثر مهمی بر کاهش خطر بیماریهای قلبی داشته باشند.
ارتباط با میکروبیوم روده
سرنخهای بیشتری از مطالعات مربوط به متابولیتها و میکروبیوم روده به دست آمده است. مرورهای جدید نشان میدهند که آب پرتقال میتواند بر مسیرهای مرتبط با:
- مصرف انرژی
- ارتباط بین سلولی
- التهاب
- ترکیب میکروبی روده
اثر بگذارد.
در یکی از مطالعات، نوشیدن آب پرتقال خونی به مدت یک ماه باعث افزایش باکتریهای رودهای تولیدکننده اسیدهای چرب زنجیرهکوتاه شد. این ترکیبات با کاهش التهاب و حفظ فشار خون سالم ارتباط دارند. در همان مطالعه، بهبود در کنترل قند خون و کاهش برخی نشانگرهای التهابی نیز مشاهده شد.
سود بیشتر برای افراد دارای سندرم متابولیک؟
به نظر میرسد افرادی که به سندرم متابولیک مبتلا هستند، شاید بیشتر از دیگران از این اثرات سود ببرند. سندرم متابولیک مجموعهای از عوامل خطر از جمله:
- فشار خون بالا
- قند خون بالا
- چربی اضافی بدن
- اختلال در چربیهای خون
را شامل میشود.
در یک مطالعه روی ۶۸ فرد چاق، مصرف روزانه آب پرتقال موجب بهبود عملکرد اندوتلیال شد؛ یعنی عملکرد لایه داخلی رگهای خونی که مسئول شل شدن و گشاد شدن عروق است. عملکرد بهتر اندوتلیال معمولاً با کاهش خطر حمله قلبی همراه دانسته میشود.
اما میوه کامل هنوز انتخاب بهتری است
با وجود این یافتهها، همه مطالعات نتایج یکسانی نداشتهاند. برخی تحلیلها نشان دادهاند که هرچند کلسترول LDL یا «کلسترول بد» ممکن است کاهش یابد، اما شاخصهایی مانند تریگلیسرید و حتی HDL همیشه تغییر چشمگیری نشان نمیدهند.
با این حال، حتی در این شرایط نیز برخی مزایا گزارش شدهاند. برای مثال، مطالعهای روی ۱۲۹ کارگر یک کارخانه آب پرتقال در برزیل نشان داد افرادی که بهطور منظم آب پرتقال مصرف میکردند، سطح پایینتری از آپولیپوپروتئین B (apo-B) داشتند؛ شاخصی که تعداد ذرات حامل کلسترول مرتبط با خطر حمله قلبی را بازتاب میدهد.
جمعبندی
مجموع شواهد علمی نشان میدهد که آب پرتقال خالص را نمیتوان صرفاً «قند در یک لیوان» دانست. این نوشیدنی، بهویژه به دلیل ترکیبات زیستفعال طبیعی خود، ممکن است به مرور زمان اثراتی مانند:
- کاهش التهاب
- بهبود جریان خون
- بهبود برخی شاخصهای متابولیک
- حمایت از سلامت قلب و عروق
داشته باشد.
البته پژوهشگران همچنان تأکید میکنند که میوه کامل به دلیل داشتن فیبر، انتخاب سالمتری نسبت به آبمیوه است. اما اگر آب پرتقال خالص و در مقدار متعادل مصرف شود، میتواند بخشی از یک الگوی غذایی سالم باشد.