درمانی عجیب که می‌تواند ترس از شکست را کاهش دهد

به گزارش آذرنگارنده:

چرا برخی افراد هر اشتباه کوچکی را مانند یک فاجعه شخصی تجربه می‌کنند، در حالی که دیگران به‌سادگی از شکست عبور می‌کنند؟ روان‌شناسان می‌گویند پاسخ این تفاوت اغلب در تجربه‌های دوران کودکی نهفته است.

پژوهش جدیدی از دانشگاه SWPS و مؤسسه زیست‌شناسی تجربی نِنکی (Nencki Institute) نشان می‌دهد نوعی روان‌درمانی مبتنی بر تصویرسازی ذهنی می‌تواند به افراد کمک کند تا نحوه واکنش خود به خاطرات دردناک دوران کودکی را تغییر دهند و در نتیجه ترس از شکست را کاهش دهند.

نتایج این مطالعه در مجله Frontiers in Psychology منتشر شده است.

وقتی انتقادهای کودکی تا بزرگسالی باقی می‌مانند

تجربه‌هایی مانند انتقاد شدید، بی‌توجهی یا واکنش‌های سختگیرانه والدین و مراقبان در برابر اشتباهات کودک می‌تواند الگوهای فکری و احساسی پایداری ایجاد کند. یکی از پیامدهای رایج این تجربه‌ها ترس از شکست است؛ احساسی که باعث می‌شود فرد تصور کند اشتباه کردن ارزش او را کاهش می‌دهد.

به همین دلیل، پژوهشگران بررسی کردند آیا می‌توان با روش‌های خاص روان‌درمانی، اثر این خاطرات منفی را در بزرگسالی کاهش داد یا نه.

آزمایشی با ۱۸۰ جوان

در این کارآزمایی بالینی تصادفی، ۱۸۰ جوان ۱۸ تا ۳۵ ساله که ترس از شکست داشتند شرکت کردند. طی دو هفته، هر شرکت‌کننده در چهار جلسه درمانی شرکت کرد که بر خاطرات دردناک دوران کودکی، به‌ویژه خاطرات مرتبط با انتقاد، تمرکز داشت.

شرکت‌کنندگان به سه گروه تقسیم شدند:

• گروه اول: تکنیک «مواجهه تصویری» (Imagery Exposure) که در آن افراد صرفاً خاطرات اضطراب‌آور را به یاد می‌آوردند.
• گروه دوم: روش بازنویسی تصویری خاطره (Imagery Rescripting) که در آن فرد داستان ذهنی خاطره را تغییر می‌دهد.
• گروه سوم: همان روش بازنویسی، اما با یک وقفه ۱۰ دقیقه‌ای که برای تأثیر بیشتر بر حافظه طراحی شده بود.

در روش بازنویسی تصویری، فرد ابتدا یک خاطره دردناک را به یاد می‌آورد و سپس تصور می‌کند که یک فرد حمایت‌کننده (مثلاً درمانگر) وارد صحنه می‌شود، از کودک دفاع می‌کند و با منتقد مقابله می‌کند.

کاهش پایدار ترس از شکست

نتایج نشان داد همه روش‌های مبتنی بر تصویرسازی باعث کاهش قابل توجه ترس از شکست شدند. شرکت‌کنندگان همچنین گزارش کردند که احساس غم و احساس گناه در آن‌ها کمتر شده است.

علاوه بر این، اندازه‌گیری‌های فیزیولوژیکی نشان داد واکنش‌های استرسی افراد هنگام یادآوری خاطرات انتقادی نیز کاهش یافته است.

نکته مهم اینکه این بهبودها در پیگیری‌های سه‌ماهه و شش‌ماهه همچنان پایدار باقی ماندند.

نقش «غافلگیری ذهنی» در درمان

پژوهشگران دریافتند یکی از عوامل مهم در موفقیت این درمان، پدیده‌ای به نام خطای پیش‌بینی (Prediction Error) است؛ یعنی زمانی که اتفاقی متفاوت از انتظار فرد رخ می‌دهد.

در بازنویسی خاطره، وقتی فرد انتظار تکرار تجربه منفی را دارد اما در تصویر ذهنی با یک واکنش حمایتی مواجه می‌شود، این تفاوت غیرمنتظره می‌تواند الگوهای احساسی قدیمی را تغییر دهد.

گذشته سرنوشت ما نیست

به گفته پژوهشگران، این نتایج نشان می‌دهد که خاطرات دشوار گذشته لزوماً به شکل ثابت در ذهن باقی نمی‌مانند. با استفاده از روش‌های مناسب درمانی می‌توان «پایان‌های امن‌تر» برای داستان‌های قدیمی ذهن ایجاد کرد و واکنش‌های احساسی را تغییر داد.