پارادوکس حیات؛ چرا کاهش اکسیژن میتواند مغز را در برابر بیماریها نجات دهد؟
پژوهشگران مؤسسه گلدستون در کشفی تأملبرانگیز نشان دادند که گاهی برای حفظ سلامت مغز، «کمتر، بیشتر است». یافتههای جدید حاکی از آن است که کاهش کنترلشده سطح اکسیژن (هیپوکسیتراپی) میتواند راهکاری مؤثر برای درمان بیماریهای عصبی و میتوکندریایی باشد که تاکنون درمان قطعی برای آنها وجود نداشته است. به گزارش آذرنگارنده، اکسیژن برای حیات […]
پژوهشگران مؤسسه گلدستون در کشفی تأملبرانگیز نشان دادند که گاهی برای حفظ سلامت مغز، «کمتر، بیشتر است». یافتههای جدید حاکی از آن است که کاهش کنترلشده سطح اکسیژن (هیپوکسیتراپی) میتواند راهکاری مؤثر برای درمان بیماریهای عصبی و میتوکندریایی باشد که تاکنون درمان قطعی برای آنها وجود نداشته است.
به گزارش آذرنگارنده، اکسیژن برای حیات ما ضروری است؛ اما وقتی میتوکندریها (موتورهای تولید انرژی سلول) دچار نقص باشند، این گاز حیاتی میتواند به یک سم خطرناک تبدیل شود. مطالعه جدیدی که در ژوئیه ۲۰۲۶ در نشریه Nature Metabolism منتشر شده، پرده از این حقیقت برداشته است که چگونه نقص در پروتئینهای کنترلی میتوکندری باعث تجمع سمی اکسیژن در بافتها میشود.
وقتی میتوکندریها «کمپلکس ۱» را از دست میدهند
بیش از ۹۰ درصد اکسیژنی که ما تنفس میکنیم توسط میتوکندریها مصرف میشود. در هسته این فرایند، ماشین مولکولی پیچیدهای به نام «کمپلکس ۱» قرار دارد. دکتر «آنکور گارگ»، محقق پسادکتری و نویسنده اصلی این پژوهش توضیح میدهد: «اگر کمپلکس ۱ به درستی کار نکند، میتوکندریها نمیتوانند اکسیژن را با سرعت طبیعی بسوزانند. در نتیجه، اکسیژن در بافتها تجمع یافته و به مغز آسیب میرساند.»
محققان دریافتند که پروتئینهایی به نام HTRA2 و CLPB مانند یک «تیم پاکسازی» در داخل میتوکندری عمل میکنند و مانع از تجمع پروتئینهای ناقص (misfolded) میشوند. وقتی این سیستم پاکسازی دچار نقص شود، «کمپلکس ۱» مسدود شده و اکسیژن به عاملی مخرب تبدیل میشود.
هیپوکسیتراپی: امیدی برای درمانهای عصبی
پژوهشگران برای آزمایش این فرضیه، موشهای دارای نقص پروتئین HTRA2 را در شرایط کاهش اکسیژن (کمتر از ۲۱ درصد معمول جو) قرار دادند. نتایج خیرهکننده بود:
۱. طول عمر موشهای تحت درمان سه برابر افزایش یافت.
۲. التهابات در ناحیه «استریاتوم» مغز (که مسئول کنترل حرکت است) بهشدت کاهش یافت.
۳. عملکرد مغزی این موشها بهطور محسوسی بهبود پیدا کرد.
آینده: دارویی برای تقلید کاهش اکسیژن
تیم تحقیقاتی به رهبری دکتر «ایشا جین»، در حال کار بر روی دارویی به نام HypoxyStat هستند. هدف این است که اثرات درمانی هیپوکسیتراپی را بدون نیاز به کاهش اکسیژن محیطی، از طریق دارو (قرص یا تزریق) در بدن بیمار شبیهسازی کنند.
این کشف نه تنها دریچهای نو به سوی درمان بیماریهای نادر دوران کودکی (مانند سندرم لی) گشوده، بلکه افقهای جدیدی برای مدیریت بیماریهای رایج عصبی مانند پارکینسون و پیشگیری از پیری زودرس سلولی ایجاد کرده است.