آیا خارخاسک میتواند آسیب ناشی از ورزش شدید را کاهش دهد؟
پژوهشگران تبریزی در یک کارآزمایی بالینی، اثر مکمل خارخاسک را بر استرس اکسیداتیو، التهاب و عملکرد دوندگان تفریحی بررسی میکنند. ورزش شدید و تمرینهای استقامتی، اگرچه برای ارتقای آمادگی جسمانی مفید هستند، اما میتوانند بهطور موقت با افزایش استرس اکسیداتیو، التهاب و آسیب عضلانی همراه شوند. این وضعیت ممکن است خود را به شکل […]
پژوهشگران تبریزی در یک کارآزمایی بالینی، اثر مکمل خارخاسک را بر استرس اکسیداتیو، التهاب و عملکرد دوندگان تفریحی بررسی میکنند.
ورزش شدید و تمرینهای استقامتی، اگرچه برای ارتقای آمادگی جسمانی مفید هستند، اما میتوانند بهطور موقت با افزایش استرس اکسیداتیو، التهاب و آسیب عضلانی همراه شوند. این وضعیت ممکن است خود را به شکل درد عضلانی، خستگی، تورم موضعی و کاهش عملکرد ورزشی نشان دهد.
در همین زمینه، گروهی از پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تبریز در یک مطالعه دوسوکور، تصادفی و کنترلشده با دارونما، اثر مکمل خارخاسک (Tribulus terrestris) را بر شاخصهای مرتبط با التهاب، استرس اکسیداتیو و عملکرد ورزشی دوندگان تفریحی بررسی کردهاند. این مطالعه بهصورت پروتکل پژوهشی در سال ۲۰۲۲ در مجله علمی Trials منتشر شده است؛ بنابراین مقاله، روش اجرای پژوهش را توضیح میدهد و هنوز گزارش نتایج نهایی کارآزمایی نیست.
طراحی مطالعه چگونه است؟
در این کارآزمایی قرار است ۳۴ دونده تفریحی از ورزشگاههای تبریز شرکت کنند. افراد بهصورت تصادفی در دو گروه قرار میگیرند:
- گروه دریافتکننده ۵۰۰ میلیگرم مکمل خارخاسک، دو بار در روز؛
- گروه دریافتکننده کپسول دارونما، دو بار در روز.
هر دو گروه در طول مطالعه، برنامه تمرین تناوبی با شدت بالا یا HIIT را دنبال میکنند. مدت مداخله مکملی دو هفته در نظر گرفته شده است. طراحی دوسوکور به این معناست که هم شرکتکنندگان و هم پژوهشگران ارزیاب، از نوع کپسول دریافتی افراد اطلاع ندارند؛ روشی که میتواند احتمال سوگیری در ارزیابی نتایج را کاهش دهد.
چه شاخصهایی بررسی میشوند؟
پژوهشگران قصد دارند پیش و پس از مداخله، تغییرات ترکیب بدنی، درد عضلانی و عملکرد هوازی و بیهوازی شرکتکنندگان را ارزیابی کنند. همچنین در سه نوبت نمونهگیری خون، مجموعهای از شاخصهای زیستی بررسی خواهد شد.
این شاخصها شامل نشانگرهای مرتبط با:
- استرس اکسیداتیو و دفاع آنتیاکسیدانی، مانند مالوندیآلدهید، ظرفیت آنتیاکسیدانی کل، سوپراکسید دیسموتاز، گلوتاتیون پراکسیداز و کاتالاز؛
- التهاب، مانند پروتئین واکنشگر C با حساسیت بالا، اینترلوکین-۶، اینترلوکین-۱۰ و فاکتور نکروز توموری آلفا؛
- آسیب عضلانی، مانند کراتین کیناز، میوگلوبین و لاکتات دهیدروژناز؛
- و برخی هورمونها و عوامل مرتبط با عملکرد ورزشی، از جمله کورتیزول، فاکتور رشد شبهانسولینی نوع یک، ایریسین و فاکتور نوروتروفیک مشتق از مغز است.
چرا نتایج این مطالعه اهمیت دارد؟
خارخاسک گیاهی است که ترکیباتی مانند ساپونینهای استروئیدی، فلاونوئیدها و آلکالوئیدها دارد. به همین دلیل، احتمال اثرگذاری آن بر فرایندهای اکسیداتیو و التهابی مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. با این حال، مطرح شدن یک سازوکار زیستی یا وجود سابقه مصرف سنتی، بهتنهایی به معنای اثبات اثربخشی بالینی مکمل نیست.
اهمیت این مطالعه در آن است که اثر خارخاسک را در شرایطی نسبتاً کنترلشده و در کنار یک برنامه تمرینی مشخص بررسی میکند. اندازهگیری همزمان نشانگرهای خونی، درد عضلانی و عملکرد ورزشی میتواند تصویر کاملتری از اثر احتمالی این مکمل ارائه دهد.
با وجود این، باید تأکید کرد که مقاله منتشرشده یک پروتکل مطالعه است و نمیتوان بر اساس آن نتیجه گرفت که خارخاسک حتماً التهاب، آسیب عضلانی یا افت عملکرد ورزشی را کاهش میدهد. پاسخ قطعی به این پرسش، به انتشار نتایج نهایی کارآزمایی و ارزیابی کیفیت آنها نیاز دارد.
همچنین مصرف خودسرانه مکملهای گیاهی، بهویژه در ورزشکاران یا افرادی که دارو مصرف میکنند، توصیه نمیشود؛ زیرا ایمنی، دوز مناسب، تداخلات دارویی و کیفیت فرآوردههای موجود در بازار باید پیش از مصرف بررسی شود.