خواب؛ یکسوم عمر انسان و یکی از مهمترین پایههای سلامت
گفتوگوی آذرنگارنده با دکتر ویدا ایمانی، متخصص و فلوشیپ فوقتخصصی اختلالات خواب دکتر ویدا ایمانی متولد اردیبهشتماه ۱۳۶۲ در شهر تبریز و بزرگشده خانوادهای فرهنگی است. وی دوران راهنمایی و دبیرستان خود را در مدارس استعدادهای درخشان (تیزهوشان) گذراند و در سال ۱۳۸۰، بدون وقفه وارد رشته پزشکی عمومی دانشگاه علوم پزشکی تبریز شد […]
گفتوگوی آذرنگارنده با دکتر ویدا ایمانی، متخصص و فلوشیپ فوقتخصصی اختلالات خواب
دکتر ویدا ایمانی متولد اردیبهشتماه ۱۳۶۲ در شهر تبریز و بزرگشده خانوادهای فرهنگی است. وی دوران راهنمایی و دبیرستان خود را در مدارس استعدادهای درخشان (تیزهوشان) گذراند و در سال ۱۳۸۰، بدون وقفه وارد رشته پزشکی عمومی دانشگاه علوم پزشکی تبریز شد و در سال ۱۳۸۷ فارغالتحصیل شد.
دکتر ایمانی پس از گذراندن دو سال طرح پزشکی عمومی، از سال ۱۳۹۰ تحصیلات تخصصی خود را آغاز کرد و پس از پایان دوره تخصص و گذراندن طرح مربوطه، بلافاصله تحصیل در دوره فلوشیپ فوقتخصصی اختلالات خواب را دنبال کرد. این دوره را با توجه به آموزش در هر دو حوزه خواب کودکان و بزرگسالان، در دو مرکز آموزشی در قزوین و تهران گذراند و در ادامه نیز به مدت یک سال تحصیلات و تجربیات خود را در حوزه پزشکی خواب در بیمارستان آجیبادم استانبول ادامه داد.
وی پس از بازگشت به تبریز، کلینیک خواب دکتر ایمانی را راهاندازی کرد و فعالیت حرفهای خود را در این حوزه ادامه داد؛ مسیری که در سالهای گذشته، علاوه بر درمان بیماران، با تلاش برای معرفی و نهادینهکردن دانش پزشکی خواب در میان مردم و جامعه پزشکی همراه بوده است.
دکتر ایمانی در این سالها با برگزاری دورههای آموزشی، برگزاری کنگرههای علمی برای پزشکان و حضور در برنامهها و مصاحبههای متعدد تلویزیونی و رادیویی، تلاش کرده است آگاهی عمومی نسبت به اختلالات خواب را افزایش دهد و این حوزه تخصصی را بیش از گذشته به جامعه معرفی کند.
از جمله سوابق و افتخارات علمی و حرفهای وی میتوان به انتخاب بهعنوان یکی از جوانترین و برترین نویسندگان مقالات علمی در حوزه کودکان در ایران از سوی انجمن کودکان ایران، انتخاب بهعنوان بانوی منتخب «چهره نامی بانوی کارآفرین» در سال ۱۳۹۵ و انتخاب بهعنوان یکی از یک درصد دانشمندان برتر جهان در سال ۲۰۲۴ اشاره کرد. وی همچنین در ایران و ترکیه در حوزه اختلالات خواب فعالیت و تجربه حرفهای داشته و عضو انجمنهای خواب ایران، ترکیه، آسیا و انجمنهای بینالمللی مرتبط با این حوزه است.
آنچه در ادامه میخوانید، گفتوگوی آذرنگارنده با دکتر ویدا ایمانی درباره مسیر ورود وی به حوزه اختلالات خواب، اهمیت خواب در سلامت انسان، علائم و عوامل اختلالات خواب و ضرورت توجه جدیتر جامعه به این موضوع است.
—
خانم دکتر، چه شد که حوزه اختلالات خواب را برای فعالیت تخصصی خود انتخاب کردید؟
وقتی دوره تخصص خودم را به پایان رساندم، با مادرانی مواجه شدم که بهطور مکرر برای ویزیت مراجعه میکردند و از بیخوابی کودکانشان و بیدارشدنهای مکرر آنها خسته و نگران بودند. من نمیتوانستم مانند برخی پزشکان دیگر به این مادران بگویم: «بالاخره مادر شدهای و این مسائل طبیعی است.»
به نظر من، مادر بودن نباید به معنای تحمل رنج و اختلال خواب باشد. همین موضوع باعث شد درباره این مسئله تحقیق کنم. در جریان این تحقیقات، به پزشکی در فرانسه رسیدم و بهصورت حضوری با ایشان صحبت کردم. سپس من را به یکی از متخصصان خواب کودکان در آمریکا معرفی کردند و از ایشان نیز راهنماییهای زیادی گرفتم.
پس از چند ماه، مطلع شدم که قرار است برای نخستین بار در ایران آزمون ورود به رشته اختلالات خواب برگزار شود و تنها یک نفر برای تحصیل در این رشته پذیرفته شود. من نیز تلاش کردم در این آزمون شرکت کنم و در نهایت بهعنوان تنها فرد پذیرفتهشده، وارد حوزه اختلالات خواب شدم.
تحصیلات این دوره را ابتدا در قزوین و با تمرکز بر حوزه خواب کودکان و سپس در تهران با تمرکز بر خواب بزرگسالان گذراندم و پس از آن نیز یک سال در بیمارستان آجیبادم ترکیه این دوره را ادامه دادم.
—
در طول این سالها چه فعالیتهایی برای توسعه دانش و آگاهی عمومی در حوزه خواب انجام دادهاید؟
در تمام این سالها، در کنار ویزیت بالینی بیماران، تلاش کردم از دانش روز دنیا عقب نمانم. سعی کردم پژوهشها و منابع علمی فارسی و انگلیسی مرتبط با این حوزه را مطالعه و دنبال کنم و دانش روز را در اختیار بیماران و جامعه پزشکی قرار دهم.
همچنین هر پرسشنامه، ابزار و روش تشخیصی جدیدی که در دنیا وجود داشت و امکان استفاده از آن در ایران فراهم بود، تلاش کردم به شکل فارسی و متناسب با شرایط کشور آماده کنم؛ چراکه این ابزارها برای استفاده علمی و بالینی، نیازمند طیکردن مراحل لازم برای اعتبارسنجی و تأیید هستند.
این اقدامات را گاهی بهتنهایی و در بسیاری موارد با همکاری همکارانم انجام دادهایم. در این مسیر، در شمار نویسندگان جوان مقالات علمی در ایران قرار گرفتم و مقالاتم نیز به سطحی از اعتبار بینالمللی رسیدند که در سال ۲۰۲۴ بهعنوان یکی از یک درصد دانشمندان برتر جهان انتخاب شدم.
از جمله افتخارات دیگر من، انتشار مقاله در مجله Sleep در آمریکا، بهعنوان یکی از معتبرترین مجلات تخصصی حوزه خواب در جهان، و همکاری در جایگاههای علمی و ویراستاری مرتبط با این حوزه است. همچنین در نگارش یکی از کتابهای تخصصی حوزه خواب که در آمریکا مورد استفاده آموزشی قرار میگیرد، بهعنوان یکی از نویسندگان مشارکت داشتهام.
در کنار فعالیتهای پژوهشی، همواره تلاش کردهام آگاهی مردم را نیز افزایش دهم. به همین دلیل، هر سال وبینارها و لایوهای رایگانی برای مردم برگزار میکنم و برای پزشکان نیز تقریباً سالانه دو کنگره علمی برگزار میکنم تا با اهمیت خواب، اختلالات مرتبط با آن و نحوه برخورد صحیح با این مشکلات بیشتر آشنا شوند.
در طول حدود هشت تا ۹ سال فعالیت در کلینیک خواب نیز همواره تلاش من این بوده است که اختلالات خواب را با رویکردی کاملاً علمی و با شناسایی ریشه و علت اصلی آنها درمان کنم، نه اینکه صرفاً به دنبال ارائه یک راهکار موقت برای رفع علائم باشم.
—
مهمترین علائمی که میتوانند نشاندهنده وجود اختلال خواب باشند، چه هستند؟
اختلالات خواب انواع بسیار زیادی دارند و هرکدام علائم متفاوتی ایجاد میکنند. به همین دلیل نمیتوان تنها یک علامت مشخص را بهعنوان نشانه قطعی اختلال خواب در نظر گرفت.
گاهی حتی علائمی وجود دارند که از نگاه مردم نشانه خواب خوب تلقی میشوند. برای مثال، فردی را تصور کنید که سرش را روی بالش میگذارد و بلافاصله خوابش میبرد یا فردی که خروپف میکند. ممکن است اطرافیان بگویند: «خوش به حالش، چه خواب خوبی دارد!» در حالی که خروپف میتواند خود نشانه یک اختلال خواب باشد و صرفاً یک صدای آزاردهنده محسوب نمیشود.
خروپف یکی از شایعترین علائم اختلال تنفسی و قطع تنفس در خواب است. آپنه خواب از جمله اختلالات مهمی است که میتواند عوارض متعددی داشته باشد و با مشکلاتی مانند افزایش فشار خون، دیابت، بیماریهای قلبی و عروقی، سکتههای قلبی و مغزی و نارسایی قلبی ارتباط داشته باشد. همچنین خستگی در طول روز، سردردهای صبحگاهی و خشکی دهان و گلو نیز میتوانند از علائم آن باشند.
از آنجا که بسیاری از اختلالات خواب ماهیتی مزمن دارند و مانند سرماخوردگی با علائم واضح و کوتاهمدت خود را نشان نمیدهند، ممکن است فرد متوجه نشود که ریشه برخی مشکلات جسمی او در اختلال خواب قرار دارد. در نتیجه، ممکن است فرد برای درمان مشکلاتی مانند فشار خون، غلظت خون یا حتی بیماریهای دیگر مراجعه کند، در حالی که بخشی از ریشه این مشکلات میتواند به اختلالات خواب مرتبط باشد.
از سوی دیگر، انواع مختلف بیخوابی نیز وجود دارد؛ ممکن است فرد ساعات خواب کمی داشته باشد، خیلی زود از خواب بیدار شود، دیر به خواب برود یا حتی تعداد ساعات خوابش طبیعی باشد اما زمان خواب و بیداری او جابهجا شده باشد.
بنابراین، اختلالات خواب بسیار متنوع هستند و هرکدام علائم متفاوتی دارند، اما در نهایت میتوانند کیفیت زندگی فرد را کاهش دهند و بر اضطراب، افسردگی، روابط شخصی و عملکرد روزمره تأثیر بگذارند. با این حال، در میان مواردی که بیشتر با آنها مواجه هستیم، بیخوابی و خروپف از شایعترین مشکلات هستند.
—
چه تعداد از مردم با اختلالات خواب مواجه هستند؟
بر اساس تحقیقاتی که انجام شده، حدود ۸۸ درصد مردم دنیا نوعی از اختلال خواب را تجربه کردهاند که رقم بسیار بالایی است. در برخی بررسیها عنوان شده است که از هر ۱۰ فرد بزرگسال، حدود هشت نفر ممکن است اختلال خوابی داشته باشند که شدت آن به اندازهای است که نیاز به مراجعه به پزشک خواب دارد؛ اما در عمل، تنها حدود دو نفر از این افراد به کلینیک خواب مراجعه میکنند.
این وضعیت در ایران حتی نگرانکنندهتر است و مراجعه به کلینیکهای خواب بسیار کمتر از این میزان است. بسیاری از افراد حتی نمیدانند کلینیک خواب چیست و چه زمانی باید برای مشکلات خواب خود به پزشک مراجعه کنند.
—
چه عواملی در ایجاد اختلالات خواب نقش دارند؟
عوامل متعددی میتوانند در ایجاد یا تشدید اختلالات خواب نقش داشته باشند. ژنتیک، استرس و شرایط روحی و محیطی، سبک زندگی و عادات غذایی از جمله این عوامل هستند.
مصرف چای و قهوه در ساعات پایانی روز، مصرف قلیان در شب، کافهرفتنهای شبانه، گردشهای دیرهنگام و بهطور کلی سبک زندگی نامنظم میتوانند بر خواب تأثیر بگذارند. با این حال، شاید یکی از مهمترین عوامل، ناآگاهی افراد درباره اهمیت خواب و رفتارهای مؤثر بر کیفیت آن باشد.
—
استفاده از تلفن همراه و شبکههای اجتماعی چه تأثیری بر خواب دارد؟
تلفن همراه و شبکههای اجتماعی میتوانند از بسیاری جهات اثرات مفیدی در زندگی داشته باشند؛ از جمله افزایش آگاهی و دسترسی سریع به اطلاعات. اما اگر فرهنگ صحیح استفاده از فضای مجازی را نداشته باشیم، بهویژه در ساعات پایانی شب، آثار منفی آن میتواند بیشتر شود.
توصیه من این است که اگر میخواهید بخوابید، تلفن همراه را با خود به رختخواب نبرید. همچنین اگر در طول شب یا صبح زود از خواب بیدار شدید، بلافاصله سراغ پیامها یا ساعت تلفن همراه نروید. بهتر است کمی فاصله ایجاد کنید و اجازه دهید بدن ابتدا در معرض نور طبیعی و شرایط عادی قرار بگیرد و سپس تلفن همراه را بررسی کنید.
همچنین نباید این انتظار را از خودمان داشته باشیم که دقیقاً در یک ساعت مشخص از خواب بیدار شویم؛ زیرا همین فشار و انتظار میتواند کیفیت خواب را کاهش دهد.
پیش از خواب بهتر است تلفن همراه را خاموش کنیم یا دستکم از آن استفاده نکنیم. نور صفحه نمایش تلفن همراه میتواند ترشح هورمون مرتبط با خواب، یعنی ملاتونین، را به تأخیر بیندازد و در نتیجه بر کیفیت خواب اثر منفی بگذارد.
—
چه زمانی بیخوابی طبیعی است و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
همه بیخوابیها به معنای وجود یک اختلال مزمن نیستند. برای مثال، ممکن است فرد شب قبل از یک امتحان مهم، یک جلسه مهم یا به دنبال یک اتفاق ناخوشایند، ذهنش درگیر باشد و نتواند بهخوبی بخوابد. این نوع بیخوابیها معمولاً گذرا هستند و در عرض یک یا دو روز و در برخی موارد حداکثر طی یک هفته، با بازگشت شرایط به حالت عادی برطرف میشوند.
اما اگر بیخوابی بهطور مکرر، برای مثال بیش از دو یا سه شب در هفته، اتفاق بیفتد و این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، باید جدی گرفته شود. بهویژه اگر بیخوابی بیش از چند هفته ادامه داشته باشد یا به شکل مزمن و طولانیمدت، برای بیش از سه ماه، تداوم پیدا کند، فرد باید برای بررسی دقیقتر به پزشک مراجعه کند.
—
ورزش چه تأثیری بر کیفیت خواب دارد؟
ورزش و فعالیت بدنی از جهات مختلف اهمیت زیادی دارند؛ برای مثال میتوانند از افزایش وزن جلوگیری کنند و اثرات مفیدی بر سلامت عمومی بدن داشته باشند.
البته زمان انجام ورزش نیز اهمیت دارد. پیادهروی، بهویژه در ساعات ابتدایی صبح و همچنین هنگام غروب، میتواند تأثیر بسیار خوبی بر کیفیت خواب داشته باشد.
اما اگر منظور از ورزش، فعالیت سنگین یا تمرینات باشگاهی باشد، بهتر است بین زمان انجام ورزش و شروع خواب شبانه فاصله مناسبی وجود داشته باشد و این فعالیتها حدود چهار تا ۶ ساعت پیش از زمان خواب شبانه انجام شوند.
—
اگر بخواهیم بهصورت کلی سه علامت مهم را معرفی کنیم که افراد باید به آنها توجه داشته باشند، چه مواردی هستند؟
اگر بخواهیم به شکل کلی و ساده سه علامت مهم را در نظر بگیریم، میتوان به این موارد اشاره کرد:
نخست، احساس خستگی پس از بیدارشدن از خواب. یعنی فرد با وجود اینکه تعداد ساعات خواب کافی داشته است، باز هم صبح که از خواب بیدار میشود احساس خستگی و سرحالنبودن دارد.
دوم، خروپف.
سوم، بیخوابی.
اگر این علائم در فرد وجود داشته باشند، بهتر است موضوع را جدی بگیرد و برای بررسی احتمال وجود اختلال خواب اقدام کند.
—
چرا خواب تا این اندازه برای سلامت انسان اهمیت دارد؟
حدود یکسوم عمر ما در خواب میگذرد. افرادی که برای تفریح، کار یا فعالیتهای دیگر، بهطور مداوم از زمان خواب خود کم میکنند، شاید تصور کنند که از این طریق زمان بیشتری به دست میآورند، اما در واقع ممکن است هزینه سنگینی برای سلامت خود بپردازند.
برای مثال، اگر فردی هر روز تنها یک ساعت از خواب خود کم کند، در طول یک سال مجموع این کمبود خواب به اندازه حدود ۱۵ شبانهروز کامل میشود. کمبود خواب مداوم میتواند آثار بسیار مخربی بر بدن داشته باشد و در صورت تداوم، سلامت جسمی و روانی فرد را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد.
یکسوم عمر ما که در خواب میگذرد، صرفاً زمان استراحت نیست. در طول خواب، فرآیندهای مهمی در بدن اتفاق میافتد؛ مغز فرصت پاکسازی و بازیابی پیدا میکند، سلولهای بدن ترمیم میشوند، سیستم ایمنی تقویت میشود و هورمون رشد در کودکان ترشح میشود.
به همین دلیل، اگر کودک دچار اختلال خواب باشد، این مسئله میتواند بر رشد قدی و جسمی، تغذیه، سلامت مغز و حتی عملکرد شناختی و هوش او تأثیر بگذارد.
خواب، بخش جداییناپذیر سلامت انسان است و لازم است همانطور که برای تغذیه و فعالیت بدنی اهمیت قائل هستیم، برای خواب سالم نیز ارزش و جایگاه ویژهای در زندگی خود در نظر بگیریم.
منبع خبر «Raz» است و پایگاه خبری آذرنگارنده در قبال محتوای آن هیچ مسئولیتی ندارد. چنانچه محتوا را شایسته تذکر میدانید، خواهشمند است کد ( 14991 ) را همراه با ذکر موضوع به شماره پیامک بفرمایید.با استناد به ماده ۷۴ قانون تجارت الکترونیک مصوب ۱۳۸۲/۱۰/۱۷ مجلس شورای اسلامی و با عنایت به اینکه پایگاه خبری آذرنگارنده مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی، صوتی و تصویر است، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان در قانون فوق از قبیل تکثیر، اجرا و توزیع و یا هر گونه محتوی خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع خبر و کاربران است.
نظرات و تجربیات شما
قیمت لحظه ای ارز و طلا
ریال