آیا زمانِ استفاده از نمایشگرها میتواند به نفعِ مغز باشد؟ مطالعهای جدید از فنلاند پاسخ میدهد
در حالی که بحث بر سر مضرات استفاده از نمایشگرها (اسکرینتایم) در کودکان و نوجوانان همیشه داغ است، یک مطالعه ۸ ساله در فنلاند نتیجهای غیرمنتظره به دست آورده است: استفاده بیشتر از دستگاههای دیجیتال از دوران کودکی تا نوجوانی، با عملکرد بهتر در «پردازشهای شناختی» در دوران نوجوانی مرتبط است. به گزارش آذرنگار، […]
در حالی که بحث بر سر مضرات استفاده از نمایشگرها (اسکرینتایم) در کودکان و نوجوانان همیشه داغ است، یک مطالعه ۸ ساله در فنلاند نتیجهای غیرمنتظره به دست آورده است: استفاده بیشتر از دستگاههای دیجیتال از دوران کودکی تا نوجوانی، با عملکرد بهتر در «پردازشهای شناختی» در دوران نوجوانی مرتبط است.
به گزارش آذرنگار، این پژوهش که در چارچوب مطالعات «PANIC» انجام شده، نشان میدهد که نباید تمام فعالیتهای دیجیتال را به یک چشم دید. پژوهشگران تأکید میکنند که نوع استفاده از این دستگاهها، عاملی تعیینکننده است.
۱. تفکیکِ «استفاده فعال» از «مصرف منفعل»
پتری یالکانن (Petri Jalkanen)، پژوهشگر دانشگاه یواسکولا و نویسنده اصلی این مقاله، میگوید: «نتایج ما نشان میدهد که استفاده از نمایشگرها میتواند به حمایت از پردازشهای شناختی در کودکان و نوجوانان کمک کند؛ مشروط بر اینکه بدانیم آنها مشغول چه کاری هستند.»
او تصریح میکند که والدین و معلمان باید کودکان را به استفاده از ابزارهای دیجیتالی تشویق کنند که مستلزم «تفکر فعال، حل مسئله، خلاقیت و یادگیری» است. به عبارت دیگر، کیفیتِ محتوایی که فرد در معرض آن است، بر اثرات شناختی آن تأثیر میگذارد. هدف نهایی باید ایجاد تعادل میان فعالیت بدنی و استفاده از نمایشگرها برای تقویت توانمندیهای ذهنی باشد.
۲. تفاوتهای جنسیتی در فعالیت بدنی
این مطالعه همچنین روابط پیچیدهای میان فعالیت بدنی و عملکرد شناختی پیدا کرد که در دختران و پسران متفاوت بود:
- دختران: میزان بیشتر فعالیت بدنی با شدتِ «سبک» از دوران کودکی، با حافظه کاریِ بهتر در دوران نوجوانی مرتبط بود.
- پسران: مشارکت بیشتر در فعالیتهای بدنیِ «هدایتشده» (مانند ورزشهای تیمی یا باشگاهی) از دوران کودکی تا نوجوانی، نتایج شناختی بهتری را به همراه داشت.
۳. چالشهای اندازهگیری و فرضیه علیت
نکته قابلتوجه در این مطالعه، تناقض بین دادههای سنسورهای حرکتی/ضربان قلب و پرسشنامهها بود. در حالی که سنسورهای پیشرفته نتوانستند ارتباط مستقیم و معناداری بین فعالیتهای فیزیکیِ صرف و پردازش شناختی پیدا کنند، نتایج پرسشنامهها الگوی متفاوتی را نشان داد. یالکانن معتقد است سنسورها حرکت را ثبت میکنند اما قادر نیستند نوع فعالیت (مثلاً فعالیت ذهنی حین حرکت) را شناسایی کنند.
پژوهشگران هشدار میدهند که این مطالعه همبستگی را نشان میدهد و هنوز نمیتوان با قطعیت از «علیت» (اینکه دقیقاً نمایشگرها باعث تقویت مغز شدهاند) سخن گفت. برای تایید این روابط، به مطالعات مداخلهای (Intervention Studies) بیشتری نیاز است.
مشخصات فنی پژوهش:
- نمونه آماری: ۲۶۰ نوجوان (۱۲۴ دختر و ۱۳۶ پسر) با میانگین سنی ۱۵.۸ سال.
- روش آزمون شناختی: استفاده از تستهای CogState (یادگیری، توجه و حافظه کاری).
- منبع علمی:
Jalkanen, P., et al. (2026). “Associations of Physical Activity and Sedentary Time From Childhood to Adolescence With Cognition in Adolescence: The PANIC Study”. Pediatric Exercise Science.