پایان ۸۸ روز خاموشی دیجیتال/برآورد خسارت ۴۴۰ هزار میلیارد تومانی به اقتصاد ایران

به گزارش آذرنگارنده به نقل از پیام ما:

پس از گذشت نزدیک به سه ماه از محدودیت‌های گسترده و قطع دسترسی به اینترنت بین‌الملل، روند بازگشایی تدریجی شبکه جهانی آغاز شد؛ اقدامی که اگرچه از سوی مقامات دولتی نشانه «عقلانیت» توصیف شده، اما ابعاد خسارات اقتصادی و اجتماعی آن همچنان کانون بحث فعالان این حوزه است.

دسترسی شهروندان ایرانی به اینترنت بین‌الملل که از تاریخ ۹ اسفند ۱۴۰۴ در پی تحولات منطقه‌ای قطع شده بود، از روز ۵ خرداد ۱۴۰۵ مجدداً برقرار شد. این خاموشی که ۸۸ روز (معادل ۲۰۹۳ ساعت) به طول انجامید، یکی از طولانی‌ترین دوره‌های انزوای دیجیتال در تاریخ کشور به شمار می‌رود.

بازگشت تدریجی به وضعیت پیش از بحران

گزارش‌های میدانی و داده‌های سازمان رصدگر «نت‌بلاکس» نشان می‌دهد که اتصال ایران به شبکه جهانی هم‌اکنون به حدود ۸۶ درصد وضعیت عادی رسیده است. ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در واکنشی این اقدام را نشانه ایستادن رئیس‌جمهور در کنار مردم و تلاشی برای بازسازی اعتماد ملی توصیف کرد.

نکته قابل توجه در این بازگشایی، مسیر تصمیم‌گیری آن است. این مصوبه برخلاف روال مرسوم، نه از سوی شورای عالی فضای مجازی، بلکه توسط «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور» به ریاست معاون اول رئیس‌جمهور صادر شده است؛ ستادی که گفته می‌شود با هدف عبور از بن‌بست‌های تصمیم‌گیری در حوزه ارتباطات تشکیل شده است.

صورت‌حساب سنگین برای اقتصاد کلان

در حالی که دسترسی‌ها به حالت پیش از اسفندماه بازمی‌گردد، ارقام منتشر شده از خسارات اقتصادی این دوره تکان‌دهنده است. بر اساس آمارهای رسمی وزارت ارتباطات:

• خسارت روزانه به هسته اقتصاد دیجیتال: ۵۰۰ میلیارد تومان
• خسارت روزانه به اقتصاد کلان: ۵ هزار میلیارد تومان
• مجموع خسارت برآوردی: رقمی نزدیک به ۴۴۰ هزار میلیارد تومان در ۸۸ روز.

فعالان اقتصادی هشدار می‌دهند که فراتر از اعداد ارزی، «تاب‌آوری» کسب‌وکارهای آنلاین به شدت آسیب دیده است. افشین کلاهی، از اعضای اتاق ایران، خاطرنشان کرد که هزینه هر دو روز قطعی اینترنت با هزینه ساخت پروژه‌های بزرگی همچون پل B1 کرج برابری می‌کند. همچنین بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک و خانگی که در پلتفرم‌های بین‌المللی فعالیت می‌کردند، در این بازه طولانی عملاً از چرخه رقابت حذف شده‌اند.

چالش‌های باقی‌مانده: از اینترنت طبقاتی تا فیلترینگ

اگرچه اتصال برقرار شده، اما انتقادها به کیفیت و نوع دسترسی همچنان پابرجا است. محمدرضا طلایی، رئیس کمیسیون فناوری اطلاعات اتاق ایران، با انتقاد از طرح‌هایی همچون «اینترنت پرو»، نسبت به «طبقاتی شدن اینترنت» هشدار داد و تاکید کرد که دسترسی گزینشی نمی‌تواند گره‌گشای مشکلات کسب‌وکارها باشد.

از سوی دیگر، گزارش‌ها حاکی از آن است که این بازگشایی با مخالفت‌هایی در سطوح بالای تصمیم‌گیری همراه بوده و برخی نهادها همچنان بر تداوم محدودیت‌ها پافشاری داشتند.

در نهایت، بازگشت اینترنت به وضعیت پیش از اسفند ۱۴۰۴ به معنای دسترسی آزاد نیست؛ کاربران ایرانی همچنان با همان ساختار فیلترینگ سابق روبرو هستند. با این حال، پایان این ۸۸ روز خاموشی می‌تواند تنفسی کوتاه برای اقتصاد دیجیتال و جامعه علمی کشور باشد که در این مدت از چرخه جهانی دانش و تجارت جدا مانده بودند.