کشف باکتری‌های «مفید» روده که ممکن است در برابر اوتیسم و ADHD نقش محافظتی داشته باشند

به گزارش آذرنگارنده:

پژوهشگران در یک مطالعه جدید به شواهدی دست یافته‌اند که نشان می‌دهد برخی باکتری‌های مفید روده ممکن است در کاهش خطر بروز برخی اختلالات عصبی‌رشدی مانند اختلال طیف اوتیسم (ASD) و اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی (ADHD) نقش محافظتی داشته باشند.

از همان لحظه تولد، تریلیون‌ها میکروب شروع به استعمار دستگاه گوارش نوزاد می‌کنند. در همین زمان، مجموعه‌ای از «کلیدهای مولکولی» در بدن—که به آن‌ها مکانیسم‌های اپی‌ژنتیکی گفته می‌شود—تعیین می‌کنند کدام ژن‌ها فعال یا غیرفعال شوند.

اکنون پژوهشگران نشان داده‌اند که میکروبیوم روده و تغییرات اپی‌ژنتیکی ممکن است در تعامل با یکدیگر بر رشد اولیه مغز اثر بگذارند و حتی خطر برخی اختلالات عصبی‌رشدی در سال‌های بعدی زندگی را شکل دهند.

این مطالعه که در نشریه Cell Press Blue منتشر شده، نشان می‌دهد تغییرات اپی‌ژنتیکی موجود در زمان تولد می‌تواند بر نحوه شکل‌گیری میکروبیوم روده در سال نخست زندگی تأثیر بگذارد. همچنین پژوهشگران الگوهای خاصی از تغییرات اپی‌ژنتیکی و برخی گونه‌های باکتریایی را شناسایی کردند که با نشانه‌های اولیه اوتیسم و ADHD در سن سه‌سالگی مرتبط بودند.

نکته مهم این است که برخی باکتری‌ها به نظر می‌رسد اثر محافظتی داشته باشند و بتوانند خطر مرتبط با برخی الگوهای ژنتیکی را کاهش دهند.

فرانسیس کا لئونگ چان، استاد گوارش دانشگاه چینی هنگ‌کنگ و نویسنده ارشد این مطالعه، می‌گوید:

«به نظر می‌رسد برخی باکتری‌ها نقش محافظتی دارند. این موضوع هیجان‌انگیز است، زیرا نشان می‌دهد در آینده شاید بتوان از طریق رژیم غذایی یا پروبیوتیک‌ها از رشد سالم‌تر کودکان حمایت کرد.»

دوران اوایل کودکی یکی از حساس‌ترین مراحل برای رشد مغز و تکامل سیستم ایمنی است. پژوهش‌های قبلی نشان داده بودند که هم تغییرات اپی‌ژنتیکی و هم میکروبیوم روده نوزاد می‌توانند بر سلامت بلندمدت اثر بگذارند، اما تعامل این دو سیستم در نخستین مراحل زندگی کمتر مورد بررسی قرار گرفته بود.

در این تحقیق، دانشمندان الگوهای متیلاسیون DNA (یکی از مهم‌ترین انواع تغییرات اپی‌ژنتیکی) را در نمونه‌های خون بند ناف ۵۷۱ نوزاد بررسی کردند. این داده‌ها با اطلاعات مربوط به میکروبیوم روده ۹۶۹ نوزاد در سنین ۲، ۶ و ۱۲ ماهگی ترکیب شد. همچنین نمونه‌هایی از والدین در سه‌ماهه سوم بارداری نیز مورد بررسی قرار گرفت.

زمانی که کودکان به ۳۶ ماهگی رسیدند، پژوهشگران با استفاده از پرسشنامه‌های رفتاری، رشد عصبی آن‌ها را ارزیابی کردند تا ارتباط احتمالی میان میکروبیوم، اپی‌ژنتیک و نشانه‌های اولیه اوتیسم یا ADHD را بررسی کنند.

نتایج نشان داد اپی‌ژنوم نوزاد در زمان تولد با عواملی مانند نوع زایمان، مدت بارداری، آلرژی‌های مادر و داشتن خواهر یا برادر بزرگ‌تر مرتبط است. در مقابل، شکل‌گیری میکروبیوم روده بیشتر با عواملی مانند نوع زایمان، مصرف آنتی‌بیوتیک، شیردهی و وجود خواهر یا برادر بزرگ‌تر ارتباط داشت. همچنین نوزادانی که با عمل سزارین متولد شده بودند، الگوهای متفاوتی از متیلاسیون DNA در ژن‌های مرتبط با عملکرد سیستم ایمنی و رشد مغز نشان دادند.

پژوهشگران همچنین دریافتند الگوهای اپی‌ژنتیکی موجود در زمان تولد می‌تواند بر تنوع میکروبیوم روده در سال اول زندگی تأثیر بگذارد. برای مثال، نوزادانی که میزان متیلاسیون بالاتری در ژن‌های مرتبط با شناسایی عوامل بیماری‌زا داشتند، در ۱۲ ماهگی تنوع میکروبی کمتری در روده نشان دادند.

در ارزیابی‌های رفتاری نیز مشخص شد برخی نشانگرهای اپی‌ژنتیکی و گونه‌های خاصی از باکتری‌های روده با نشانه‌های اولیه اوتیسم و ADHD در سه‌سالگی مرتبط هستند. در عین حال، حضور برخی باکتری‌ها مانند Lachnospira pectinoschiza و Parabacteroides distasonis در سال نخست زندگی ممکن است اثرات برخی الگوهای خطر را کاهش دهد.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که سلامت مغز از همان مراحل بسیار ابتدایی زندگی—حتی پیش از تولد—پایه‌گذاری می‌شود. با این حال آن‌ها هشدار می‌دهند که این یافته‌ها به معنای تعیین قطعی مسیر رشد کودک در بدو تولد نیست، زیرا این اختلالات عوامل پیچیده و متعددی دارند.

هدف نهایی این تحقیقات، توسعه مداخلات زودهنگام و غیرتهاجمی مانند پروبیوتیک‌های خاص یا درمان‌های مبتنی بر باکتری‌های زنده مفید است؛ رویکردهایی که می‌توانند به شکل‌گیری میکروبیوم سالم در روده کمک کرده و شاید خطر برخی اختلالات عصبی‌رشدی را کاهش دهند.