آیا حیوانات شادی را تجربه میکنند؟
به گزارش آذرنگارنده: بسیاری از ما وقتی به رفتار حیوانات نگاه میکنیم، تصور میکنیم آنها شاد هستند. سگی که در پارک میدود، سنجابی که دنبال دیگری از درخت بالا میرود یا گربهای که با رضایت خرخر میکند. اما از دید علمی پاسخ دادن به این سؤال ساده نیست، زیرا حیوانات نمیتوانند احساسات خود را با […]
به گزارش آذرنگارنده:
بسیاری از ما وقتی به رفتار حیوانات نگاه میکنیم، تصور میکنیم آنها شاد هستند. سگی که در پارک میدود، سنجابی که دنبال دیگری از درخت بالا میرود یا گربهای که با رضایت خرخر میکند. اما از دید علمی پاسخ دادن به این سؤال ساده نیست، زیرا حیوانات نمیتوانند احساسات خود را با زبان بیان کنند و ممکن است ما رفتار آنها را اشتباه تفسیر کنیم.
با این حال، بسیاری از دانشمندان معتقدند حیوانات نوعی احساسات مثبت را تجربه میکنند. حتی چارلز داروین در قرن نوزدهم نوشته بود که حیوانات نیز مانند انسانها لذت، درد، شادی و رنج را تجربه میکنند.
چرا مطالعه شادی در حیوانات سخت است؟
در قرن بیستم روانشناسی بیشتر تحت تأثیر رفتارگرایی بود؛ رویکردی که فقط رفتارهای قابل مشاهده و قابل اندازهگیری را مطالعه میکرد. آزمایشهای معروفی مانند:
- آزمایش پاولف که نشان داد سگها با شنیدن زنگی که با غذا همراه شده بود بزاق ترشح میکنند.
- آزمایشهای اسکینر که در آن موشها و کبوترها برای گرفتن پاداش اهرم فشار میدادند.
این رویکرد باعث شد دانشمندان از نسبت دادن احساسات انسانی به حیوانات (انسانانگاری) محتاط باشند و موضوعاتی مثل شادی کمتر بررسی شود.
از طرف دیگر، اندازهگیری احساسات منفی مانند ترس یا استرس آسانتر است، چون واکنشهای مشخصی دارند؛ مثلاً افزایش هورمون استرس یا بیحرکت شدن از ترس. اما نشانههای شادی ظریفترند.
خنده موشها
در اوایل دهه ۲۰۰۰، عصبشناس یاک پانکسپ کشف کرد که وقتی موشها قلقلک داده میشوند، صداهای فراصوتی تولید میکنند که شبیه خنده است (هرچند انسان آن را نمیشنود). بعدها پژوهشها نشان داد موشها حتی برای قلقلک دوباره پیشقدم میشوند و رفتارهای بازیگوشانه مثل پریدن یا قایمباشک انجام میدهند.
تلاش برای ساخت «شادیسنج» حیوانات
امروزه گروهی از پژوهشگران در حال توسعه مجموعهای از شاخصها هستند که گاهی به آن Joy‑o‑meter یا شادیسنج گفته میشود. هدف این است که بتوان احساسات مثبت در گونههای مختلف حیوانات را به شکل علمی بررسی کرد؛ چه در طبیعت و چه در محیطهای نگهداری.
این کار میتواند به بهبود رفاه حیوانات در باغوحشها، مراکز نگهداری و حتی دامداریها کمک کند.
نشانههای احتمالی شادی در حیوانات
نخستیها (میمونها و بونوبوها)
- بغل کردن و بوسیدن هنگام دیدار
- بازی و غلتیدن همراه با صداهایی شبیه خنده
- در آزمایشی، بونوبوها پس از شنیدن صدای خنده نوزاد بونوبو رفتار خوشبینانهتری نشان دادند.
طوطیهای کیا در نیوزیلند
- هنگام بازی صدایی به نام warble call تولید میکنند.
- این صدا مسری است و باعث میشود پرندگان دیگر هم شروع به بازی کنند.
- دیده شده که این طوطیها در برف گلوله برفی درست میکنند یا روی سقفها سر میخورند.
دلفینها
- هنگام گرفتن ماهی یا دریافت پاداش صدایی به نام «جیغ پیروزی» تولید میکنند.
- پژوهشگران معتقدند این صدا ممکن است با آزاد شدن دوپامین در مغز مرتبط باشد؛ همان مادهای که در انسان با احساس پاداش و لذت ارتباط دارد.
جمعبندی
شواهد علمی رو به افزایش نشان میدهد که بسیاری از حیوانات احتمالاً حالتهایی شبیه شادی یا احساسات مثبت را تجربه میکنند. با این حال، این تجربهها ممکن است دقیقاً شبیه شادی انسان نباشند و اندازهگیری آنها همچنان چالشبرانگیز است.
با پیشرفت پژوهشها، دانشمندان امیدوارند بهتر بفهمند چه چیزهایی زندگی حیوانات را بهتر و شادتر میکند—و شاید حتی سرنخهایی درباره این پرسش قدیمی به دست آورند:
چه چیزی یک زندگی خوب را میسازد؟