آنچه باید درباره باروری در هر سن بدانید
به گزارش آذرنگارنده: امروزه افراد بیشتری تصمیم میگیرند دیرتر صاحب فرزند شوند. میانگین سن والدینی که برای نخستین بار بچهدار میشوند، اکنون برای زنان ۳۰ سال و برای مردان ۳۱ سال است و بسیاری از زوجها در اواخر دهه ۳۰ زندگی یا حتی بعد از آن به فرزندآوری فکر میکنند. هرچند تشکیل خانواده در سنین […]
به گزارش آذرنگارنده:
امروزه افراد بیشتری تصمیم میگیرند دیرتر صاحب فرزند شوند. میانگین سن والدینی که برای نخستین بار بچهدار میشوند، اکنون برای زنان ۳۰ سال و برای مردان ۳۱ سال است و بسیاری از زوجها در اواخر دهه ۳۰ زندگی یا حتی بعد از آن به فرزندآوری فکر میکنند. هرچند تشکیل خانواده در سنین بالاتر میتواند مزایایی داشته باشد، اما افزایش سن با چالشهایی در حوزه باروری نیز همراه است.
ناباروری؛ مسئلهای مربوط به زوجین
وقتی یک زوج در بارداری با مشکل روبهرو میشوند، علت میتواند به عوامل زنانه، عوامل مردانه یا علل نامشخص مربوط باشد. در واقع، هنگام دشواری در بارداری، احتمال اینکه علت از سمت مرد باشد تقریباً به همان اندازه علت از سمت زن است. در حدود ۱۵ درصد موارد نیز علت ناباروری نامشخص باقی میماند.
ربکا فلایکت، رئیس بخش غدد درونریز تولیدمثل و ناباروری در University Hospitals، میگوید:
«برای بسیاری از بیماران شگفتآور است که عوامل مردانه در دستکم ۴۰ درصد از موارد ناباروری دیده میشود؛ به همین دلیل، در بیشتر موارد ارزیابی کامل هر دو نفر ضروری است.»
باروری زنان چگونه با گذر زمان تغییر میکند؟
دختران با حدود ۱ تا ۲ میلیون تخمک به دنیا میآیند. تا زمان بلوغ، این عدد به حدود ۳۰۰ هزار میرسد و سپس تعداد و کیفیت تخمکها تا زمان یائسگی به تدریج کاهش پیدا میکند.
شانس بارداری در زنان به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
- تعداد و کیفیت تخمکها
- عوامل هورمونی و ساختاری
- وضعیت کلی سلامت
- سبک زندگی
به گفته متخصصان، یکی از شایعترین علل ناباروری در زنان، پیری طبیعی تخمدان است؛ یعنی با گذر زمان، تعداد تخمکهای در دسترس کمتر و کیفیت آنها پایینتر میشود و در نتیجه احتمال بارداری سالم کاهش مییابد.
عوامل دیگر مؤثر بر ناباروری زنان
- اندومتریوز، بهویژه در موارد شدید
- فیبروم رحم
- جراحی قبلی تخمدان
- سندرمهای متابولیک و هورمونی تخمدان
- اختلالات هورمونی مؤثر بر تخمکگذاری یا بینظمی قاعدگی
- عفونتهای شدید لگنی، بهویژه بیماریهای مقاربتی
- آسیب یا انسداد لولههای فالوپ
- درمانهای سرطان
باروری مردان چگونه با گذر زمان تغییر میکند؟
پسران از دوران بلوغ شروع به تولید اسپرم میکنند و این روند میتواند در سراسر زندگی ادامه یابد، اما باروری مردان نیز از افزایش سن تأثیر میپذیرد. کیفیت اسپرم معمولاً از اواسط دهه ۳۰ زندگی بهآرامی کاهش پیدا میکند، هرچند بسیاری از مردان در سنین بالاتر نیز توانایی فرزندآوری دارند.
همچنین مردان با افزایش سن دچار تغییرات هورمونی، از جمله کاهش سطح تستوسترون، میشوند. بالا بودن سن پدر با کاهش احتمال کلی بارداری و افزایش خطر سقط، چه با درمانهای ناباروری و چه بدون آن، مرتبط دانسته شده است.
عوامل مؤثر بر باروری مردان
- سن، بهویژه بعد از ۴۰ سالگی
- اضافهوزن یا چاقی
- مشکلات جسمی در بیضهها
- انسداد مجاری انتقال اسپرم
- اختلال نعوظ، مشکلات انزال و سایر مشکلات جنسی
- واریکوسل
- آسیب به بیضهها
- برخی بیماریها، عفونتها و شرایط پزشکی
- برخی داروها، درمانهای پزشکی و جراحیها
- تماس با اشعه یا سموم محیطی
- افزایش دمای بیضهها بر اثر سونا، جکوزی یا برخی شرایط خاص
- سبک زندگی مانند مصرف دخانیات، ماریجوانا، الکل یا استروئیدها
جدول زمانی باروری در دهههای مختلف زندگی
دهه ۲۰ زندگی؛ اوج باروری
بهطور معمول، اواخر نوجوانی و دهه ۲۰ سالگی از بارورترین سالهای زندگی برای زنان و مردان محسوب میشود. در زنان، اواخر دهه ۲۰ تا اوایل دهه ۳۰ معمولاً بهترین بازه باروری است؛ در این دوره شانس بارداری ماهانه در بالاترین سطح و خطر سقط و ناهنجاریهای کروموزومی در پایینترین سطح قرار دارد.
دهه ۳۰ زندگی؛ آغاز تغییرات باروری
باروری معمولاً تا اوایل دهه ۳۰ نسبتاً پایدار میماند، اما از حدود ۳۲ سالگی روند کاهش آرام آن آغاز میشود. در اواخر دهه ۳۰ این افت سریعتر میشود و برای بسیاری از زنان، حدود ۳۷ سالگی نقطه مهمی در کاهش باروری به شمار میرود. در این سنین نهتنها بارداری دشوارتر میشود، بلکه خطر سقط و برخی عوارض نیز افزایش مییابد.
در مردان نیز باروری در اوایل دهه ۳۰ همچنان بالاست، اما از حدود ۳۵ سالگی کاهش تدریجی آغاز میشود. شمار، کیفیت و تحرک اسپرم ممکن است افت کند و همین موضوع بارداری را دشوارتر و احتمال سقط را بیشتر کند.
دهه ۴۰ زندگی؛ بارداری چالشبرانگیزتر میشود
بسیاری از زنان در اوایل دهه ۴۰ هنوز میتوانند باردار شوند، اما معمولاً با چالشهای بیشتری روبهرو هستند. با ورود به دوران پیشیائسگی، شانس بارداری بهطور محسوسی کاهش مییابد. این دوره ممکن است برای برخی زنان از اواخر دهه ۳۰ و برای برخی دیگر در دهه ۴۰ یا حتی اوایل ۵۰ سالگی آغاز شود.
متخصصان میگویند بسیاری از زنان نمیدانند که پیشیائسگی میتواند ۵ تا ۱۰ سال پیش از قطع کامل قاعدگی ادامه داشته باشد. در این دوره، تغییرات تخمکها میتواند حتی با وجود کمکهای پزشکی نیز بارداری را دشوار کند. تا ۴۵ سالگی، شانس بارداری در هر ماه به کمتر از ۵ درصد میرسد و اگر بارداری رخ دهد، احتمال سقط میتواند تا ۵۰ درصد افزایش یابد.
در مردان نیز باروری در دهه ۴۰ کاهش پیدا میکند، هرچند این روند تدریجیتر است. پس از ۴۵ سالگی، حجم مایع منی کاهش قابلتوجهی پیدا میکند و کاهش تستوسترون نیز ممکن است عملکرد جنسی را تحت تأثیر قرار دهد.
دهه ۵۰ زندگی؛ باروری بسیار کم یا نزدیک به صفر
در اوایل تا میانه دهه ۵۰، بیشتر زنان وارد یائسگی شدهاند. در این سن، تعداد بسیار کمی تخمک باقی مانده و کیفیت آنها نیز بهطور قابلتوجهی کاهش یافته است. در نتیجه، شانس بارداری حتی با روشهای کمکباروری مانند IVF بسیار پایین است و خطر سقط و ناهنجاریها بالا میرود.
مردان ممکن است در دهه ۵۰ و حتی پس از آن همچنان بتوانند صاحب فرزند شوند، اما باروری و کیفیت اسپرم آنها نیز رو به کاهش میگذارد. در این مرحله، اگر بارداری رخ دهد، خطر سقط و برخی ناهنجاریهای ژنتیکی بیشتر خواهد بود.
سبک زندگی چگونه میتواند به باروری کمک کند؟
هرچند برخی عوامل مؤثر بر باروری خارج از کنترل ما هستند، اما عادتهای روزمره میتوانند نقش مهمی در حمایت از سلامت باروری داشته باشند.
دو اقدام مهم برای حمایت از باروری طبیعی
- حفظ وزن سالم: رسیدن به وزن متعادل میتواند بر تعادل هورمونی و تخمکگذاری اثر مثبت بگذارد.
- پرهیز از سیگار: مصرف دخانیات میتواند به تخمک و اسپرم آسیب بزند و توانایی آنها برای لقاح را کاهش دهد.
اقدامات دیگری که میتوانند مفید باشند
- محدود کردن مصرف الکل
- مصرف اسید فولیک
- داشتن رژیم غذایی متعادل سرشار از میوه، سبزی، غلات کامل و پروتئین سالم
- کاهش مصرف کافئین
- پرهیز از ورزش شدید و افراطی
- دوری از سموم
- پیشگیری از بیماریهای مقاربتی
- مدیریت استرس
- خواب کافی و باکیفیت
حفظ باروری؛ گزینهای برای آینده
اگر فردی در آینده به فرزندآوری فکر میکند اما اکنون آماده این تصمیم نیست، حفظ باروری میتواند انعطاف بیشتری ایجاد کند. این گزینه برای افرادی که در سالهای اوج باروری شریک زندگی ندارند، کسانی که به درمانهای پزشکی مؤثر بر باروری نیاز دارند، یا افراد جامعه LGBTQIA+ که هنوز در حال بررسی مسیرهای مختلف تشکیل خانواده هستند، اهمیت ویژهای دارد.
روشهای حفظ باروری
- فریز کردن تخمک: این روش هرچه زودتر انجام شود، معمولاً نتایج بهتری دارد. سن ایدهآل حدود ۳۲ تا ۳۳ سالگی عنوان شده است.
- فریز کردن اسپرم: در حال حاضر سن ایدهآل مشخصی برای این کار وجود ندارد، هرچند این روش رو به گسترش است.
- فریز کردن جنین: در این روش، تخمک از تخمدان خارج و در آزمایشگاه بارور میشود و سپس جنین برای استفاده در آینده منجمد میشود. بیش از ۹۵ درصد جنینهای منجمد فرایند نگهداری و ذوب را با موفقیت پشت سر میگذارند. با این حال، سن مادر در زمان برداشت تخمک همچنان عامل بسیار مهمی در موفقیت بارداری آینده است.
یک باور غلط رایج درباره باروری
یکی از باورهای نادرست رایج این است که تا زمانی که قاعدگی منظم وجود دارد، باروری نیز حفظ شده است. اما متخصصان هشدار میدهند که این تصور میتواند باعث احساس امنیت کاذب و به تأخیر افتادن تصمیمگیری درباره فرزندآوری شود؛ در حالی که ممکن است باروری تا آن زمان بهطور قابلتوجهی کاهش یافته باشد.
باور نادرست دیگر این است که ناباروری معمولاً فقط به زنان مربوط میشود. در حالی که پژوهشها نشان میدهد مشکلات باروری تقریباً با نرخی مشابه هم به مردان و هم به زنان مرتبط است.
همچنین اگرچه روشهایی مانند IVF میتوانند کمککننده باشند، اما همیشه «درمان قطعی» ناباروری نیستند. افزایش سن و کاهش تعداد و کیفیت تخمک یا اسپرم میتواند حتی با پیشرفتهترین فناوریها نیز محدودیتهایی ایجاد کند.
مزایای فرزندآوری در سنین بالاتر
اگرچه از نظر زیستی، سنین پایینتر معمولاً برای بارداری مناسبتر است، اما زمان مناسب زندگی برای همه افراد یکسان نیست. بسیاری از جوانان در دهه ۲۰ و اوایل دهه ۳۰ هنوز در حال ساختن مسیر شغلی، تثبیت وضعیت مالی و دنبال کردن اهداف دیگر زندگی هستند.
تشکیل خانواده در سنین بالاتر میتواند مزایایی هم داشته باشد؛ از جمله ثبات بیشتر، امنیت اقتصادی بالاتر و بلوغ فردی و عاطفی بیشتر. برخی پژوهشها نشان دادهاند کودکانی که از والدین بزرگتر متولد میشوند، ممکن است در مدرسه عملکرد بهتری داشته باشند، مشکلات اجتماعی و رفتاری کمتری تجربه کنند و حتی از سلامت بهتری برخوردار باشند. برخی مطالعات نیز احتمال دادهاند که فرزندآوری در سنین بالاتر با طول عمر بیشتر در ارتباط باشد.