«صاعقه سیت» در آسمان بیابان؟ نه؛ این پدیده نادر «شبح سرخ» است

یه گزارش آذرنگارنده به نقل از ناسا:

تصویری شگفت‌انگیز از آسمان بیابان تاتاکوآ ممکن است در نگاه اول شبیه صاعقه‌ای بیرون‌آمده از دنیای جنگ ستارگان به نظر برسد؛ گویی یک «سیت خشمگین» در حال شلیک رعدوبرق است. اما آنچه دیده می‌شود، نه علمی‌تخیلی، بلکه یک پدیده واقعی و نادر جوی به نام شبح سرخ یا Red Sprite است.

صاعقه معمولی زمانی شکل می‌گیرد که ذرات درون ابرهای طوفانی با یکدیگر برخورد می‌کنند و باعث جدایی بارهای الکتریکی می‌شوند. در این فرایند، بخش پایینی ابر معمولاً بار منفی پیدا می‌کند. این بار منفی، بارهای منفی موجود در سطح زمین را عقب می‌راند و در نتیجه سطح زمین نسبت به ابر بار مثبت بیشتری پیدا می‌کند. وقتی اختلاف بار به اندازه کافی زیاد شود، این دو بار مخالف به سوی یکدیگر کشیده می‌شوند و مسیر تخلیه الکتریکی شکل می‌گیرد؛ مسیری که هوا را به شدت داغ کرده و صاعقه سفیدرنگ پلاسما را به وجود می‌آورد.

اما شبح‌های سرخ با صاعقه‌های عادی تفاوت دارند. این پدیده‌ها معمولاً در پی یک صاعقه مثبتِ ابر به زمین ایجاد می‌شوند و به جای آنکه به سمت پایین گسترش پیدا کنند، به ارتفاعات بالای جو و تا مزوسفر امتداد می‌یابند. این رخدادها بسیار کوتاه‌عمرند و تنها در حد چند میلی‌ثانیه دیده می‌شوند.

رنگ سرخ این پدیده از برانگیخته شدن مولکول‌های نیتروژن در لایه‌های بالایی و رقیق جو ناشی می‌شود. از آنجا که هوا در این ارتفاع بسیار رقیق است، برخلاف صاعقه‌های معمولی، این پدیده معمولاً با صدای تندر همراه نیست.

دانشمندان هنوز همه جزئیات شکل‌گیری شبح‌های سرخ را به طور کامل نمی‌دانند، اما یکی از توضیح‌های مطرح این است که صاعقه مثبتِ پیشین، شرایطی فراهم می‌کند که هسته منفی ابر با لایه‌های مثبت‌تر بالای جو ارتباط الکتریکی پیدا کند و این تخلیه نوری شکل بگیرد.

اهمیت این پدیده فقط به زمین محدود نمی‌شود. فضاپیمای جونوی ناسا شواهدی از مشاهده شبح‌های سرخ در سیاره مشتری نیز ثبت کرده است. این موضوع نشان می‌دهد که چنین تخلیه‌های الکتریکی گذرا، فقط مختص جو زمین نیستند و در دیگر سیارات نیز می‌توانند رخ دهند.

شبح‌های سرخ از جمله زیباترین و مرموزترین پدیده‌های جوی به شمار می‌روند؛ رخدادهایی که در یک چشم برهم زدن ظاهر می‌شوند و هم‌زمان، مرز میان علم و خیال را به چالش می‌کشند.