گردشگری خاورمیانه زیر سایه جنگ

به گزارش آذرنگارنده به نقل از پیام ما:

خاورمیانه این روزها در حالی با آتش جنگ و ناامنی دست‌وپنجه نرم می‌کند که بسیاری از برنامه‌های اقتصادی و گردشگری منطقه نیز عملاً متوقف شده است. منطقه‌ای که تا همین چند ماه پیش از «رنسانس گردشگری» سخن می‌گفت، اکنون با تعلیق پروازها، لغو سفرها و رکود گسترده در صنعت گردشگری روبه‌روست.

کمتر از یک سال پیش، گزارش Middle East Briefing از رشد سریع گردشگری در خاورمیانه خبر می‌داد. بر اساس این گزارش، کشورهای حوزه خلیج‌فارس و شمال آفریقا گردشگری را به‌عنوان موتور رشد اقتصادی در نظر گرفته بودند. پروژه‌های عظیم گردشگری در عربستان سعودی، توسعه گردشگری فرهنگی و رویدادمحور در امارات و قطر و برنامه‌های احیای میراث تاریخی در مصر و مراکش، نوید دوره‌ای تازه برای صنعت گردشگری منطقه می‌داد. در همین حال، کشورهایی مانند عمان و تونس نیز با تمرکز بر توسعه پایدار و اصلاح سیاست‌ها به دنبال جذب گردشگران و سرمایه‌گذاری خارجی بودند.

با این حال، گسترش درگیری‌ها در منطقه، تمامی این چشم‌اندازها را با ابهام روبه‌رو کرده است. فرودگاه‌های بزرگ منطقه با محدودیت یا توقف پروازها مواجه شده‌اند و بسیاری از شرکت‌های هواپیمایی نیز پروازهای خود به خاورمیانه را تا اطلاع ثانوی لغو کرده‌اند. در چنین شرایطی، آسمان منطقه که زمانی میزبان پروازهای گردشگری بود، اکنون بیشتر در اختیار جنگنده‌ها و پهپادها قرار گرفته است.

سفرهای نوروزی در ایران؛ تغییر الگوی سفر

در ایران نیز صنعت گردشگری از تبعات این شرایط بی‌نصیب نمانده است. بازار سفر که پیش از آغاز جنگ هم به دلیل فشارهای اقتصادی و کاهش قدرت خرید با رکود مواجه بود، در نوروز ۱۴۰۵ ضربه‌ای جدی‌تر را تجربه کرد.

بر اساس آمار منتشرشده از سوی پلتفرم مستربلیط، میزان سفرها در این بازه زمانی حدود ۷۰ درصد کاهش یافته است. داده‌های پلتفرم اتاقک نیز نشان می‌دهد تقاضای اقامت بیشتر به سمت مناطق امن‌تر کشور متمایل شده و استان‌هایی مانند مازندران، گیلان و خراسان بیشترین سهم از رزرو اقامتگاه‌ها را داشته‌اند، در حالی که تقاضا برای سفر به مناطق جنوبی کشور به شکل محسوسی کاهش یافته است.

همچنین پلتفرم اسنپ‌تریپ اعلام کرده که پس از آغاز درگیری‌ها، بخش قابل توجهی از رزروها مربوط به ویلاها در شهرهای شمالی و شرقی کشور بوده است. شهرهایی مانند رامسر، رشت، ماسال، مشهد و بابلسر بیشترین تقاضا را ثبت کرده‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد بسیاری از مسافران در جست‌وجوی مکان‌هایی امن‌تر برای گذراندن تعطیلات بوده‌اند.

از سوی دیگر، فروش بلیت پرواز نیز کاهش چشمگیری داشته است. طبق اعلام این پلتفرم، فروش پروازهای خارجی ۷۷ درصد و پروازهای داخلی ۷۴ درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش یافته که بخش مهمی از آن به دلیل بسته شدن آسمان ایران و محدودیت‌های پروازی در منطقه بوده است.

رکود گردشگری در سراسر منطقه

تأثیر جنگ تنها به ایران محدود نشده و بسیاری از کشورهای منطقه نیز با رکود جدی در گردشگری مواجه شده‌اند. کشورهایی مانند عربستان سعودی، امارات و قطر که برنامه‌های گسترده‌ای برای جذب گردشگران در سال‌های آینده داشتند، اکنون با کاهش سفرها و تعلیق بسیاری از برنامه‌ها روبه‌رو هستند.

بر اساس گزارش مؤسسه Tourism Economics، پیش‌بینی می‌شود تعداد گردشگران ورودی به خاورمیانه در سال ۲۰۲۶ بین ۲۳ تا ۳۸ میلیون نفر کاهش یابد و درآمد گردشگری منطقه نیز بین ۳۴ تا ۵۶ میلیارد دلار کمتر از پیش‌بینی‌های قبلی باشد.

دامنه این رکود به کشورهای همسایه نیز رسیده است. در ترکیه، رزرو هتل‌ها و تورها در شهرهای شرقی و جنوب شرقی کاهش یافته و بسیاری از هتل‌ها به‌ویژه در شهر مرزی وان که همواره مقصد محبوب گردشگران ایرانی بود، با کاهش شدید مسافر مواجه شده‌اند. طبق آمار مؤسسه آمار ترکیه، در سال‌های گذشته به طور میانگین ۳.۳ میلیون ایرانی سالانه به این کشور سفر می‌کردند، اما در نوروز ۱۴۰۵ سفر ایرانیان به ترکیه تقریباً متوقف شده است.

در همین حال، شرکت مشاوره بین‌المللی Oxford Economics پیش‌بینی کرده است که در نتیجه این بحران، ورود گردشگران به خاورمیانه در سال ۲۰۲۶ می‌تواند بین ۱۱ تا ۲۷ درصد کاهش یابد.

آینده‌ای نامعلوم برای صنعت گردشگری

در شرایطی که هنوز زمان پایان درگیری‌ها مشخص نیست، بسیاری از فعالان حوزه گردشگری در منطقه با آینده‌ای نامطمئن روبه‌رو هستند. در ایران، این صنعت سال‌هاست با رکود و چالش‌های اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کند و بسیاری از فعالان آن، از راهنمایان گردشگری گرفته تا صاحبان مراکز اقامتی، ناچار به ترک این حوزه شده‌اند.

در سطح منطقه نیز سرمایه‌گذاری‌های کلان در گردشگری با ریسک‌های جدی مواجه شده است. بسیاری از تحلیلگران معتقدند شرایط کنونی حتی از دوره اوج همه‌گیری کووید-۱۹ نیز برای صنعت گردشگری خاورمیانه دشوارتر است.

با وجود همه این تحولات، هنوز مشخص نیست بازگشت گردشگری در منطقه چه زمانی ممکن خواهد شد و چه میزان از خسارات اقتصادی و انسانی این صنعت در آینده قابل جبران خواهد بود